پس بعيد نيست بگوييم: رواياتى كه به خاطر سهل ضعيف شده‌اند، قابل اعتماد است، به ويژه كه گاهى اين گونه دليل آورده شده كه، تضعيف او به خاطر نسبت غلوى است كه به او داده شده است، زيرا او رواياتى را نقل مى‌كرده كه مردم آن زمان قدرت درك و هضم آن را نداشته‌اند. (٢)و در سند ديگر، به جاى سهل بن زياد، مفضل بن عمر است.

اين شخص توثيق خاص ندارد، ولى روايت زياد نقل كرده است، پس بر مبناى كسانى كه كثرت روايت را به اضافه عدم تضعيف، براى اعتماد به راوى كافى مى‌دانند اين سند هم بى اشكال است.

٣ - عقل

يكى از ادله و منابع اجتهاد، عقل سليم است. و بى‌گمان عقل حكم مى‌كند بر اين كه، ارتكاب حرام به منظور حفظ مصلحت بزرگ‌تر، جايز بلكه لازم است. و حفظ جان هم از مصالح بزرگى است كه ارتكاب بسيارى از محرمات در مقايسه با ارزش جان كوچك مى‌نمايد. بنابر اين هرگاه كسى به خاطر درمان و يا

(١)«رجال النجاشى»، شيخ جليل ابو عباس نجاشى، ص١٨٥، مؤسسه نشر اسلامى.
(٢)در اين زمينه حضرت آية اللّه‌ شبيرى، صاحب نظر در دانش رجال مى‌فرمود: گاهى كلينى با اين جمله «عدة من اصحابنا عن سهل» روايت مى‌كند و اين هم كم نيست. و از سوى ديگر مى‌دانيم كه بيشتر «عدّة من أصحابنا» همان مشايخ كلينى اند. و خيلى دور است كه اين افراد از شخص ضعيف نقل حديث كنند ممكن است اشكال شود كه اينان بر مبناى اصالة العداله از سهل نقل حديث كرده و در اين خصوص مى‌توان اين گونه پاسخ داد كه، چون اين بزرگان با سهل آمد و شد داشته‌اند، عدالت و فسق او در نظر آنها مشكوك نبوده است تا به اصل اصالة العدالة تمسك كنند. برخى ديگر از اساتيد، مانند آية اللّه‌ وحيد خراسانى نيز سهل را ضعيف نمى‌دانند.