نبيه بن حجاج بن عامر از قريش، تيره بنى‌سهم و از زنادقه قريش و مطعمين در غزوه بدر بود كه در همين غزوه به هلاكت رسيد. [٢] بنا بر نقلى آيه ٣٠ انفال (٨) درباره وى و شمارى ديگر از سردمداران قريش دانسته شده كه در دارالندوه در جلسه‌اى براى قتل يا حبس يا تبعيد پيامبر صلى الله عليه و آله جمع شدند. [٣] نيز آيه ٣٦ انفال (٨)، درباره مطعمين قريش در غزوه بدر از جمله نبيه دانسته شده كه با انفاق مال خود سعى داشت از گسترش اسلام جلوگيرى كند. [٤] همچنين از وى در ذيل آيات ٩٠ تا ٩٣ اسراء (١٧) نام برده شده كه از پيامبر صلى الله عليه و آله درخواست معجزات اقتراحى داشت و ايمان خود را مشروط به آن مى‌كرد. [٥] همچنين در ذيل‌ آيه اوّل محمّد (٤٧) از وى ياد شده و كافرى منحرف قلمداد شده. [٦]

نجاست‌

نجاست به معناى هر گونه پليدى است و آن بر دوگونه است: يك نوع پليدى حسّى و ديگر پليدى باطنى است‌ [٧] و نَجَس به معناى هر چيز پليد و غير نظيف‌ است‌ [٨] و در اصطلاح فقهى خبث و ناپاكى است كه بر مسلمان واجب است پاك كردن و شستن بدن و لباس آلوده به آن براى انجام دادن هر عملى كه مثل نماز مشروط به طهارت است. تعدادى از اجسام معيّن را حاكم شرع حكم به نجاست و قذارت طبيعت آن كرده است و اكتسابى نيست. [٩] در اين مدخل از واژه‌ «نجس» و آياتى كه سخن از نجاسات دارند، استفاده شده است.

اقسام نجاست‌

١. بول‌

١. بول، از نجاسات:

لا تَقُمْ فِيهِ أَبَداً لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى‌ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ‌ [١٠].

توبه (٩) ١٠٨

[١] . بنا بر يك احتمال، مقصود از «ورث» وراثت، نبوّت و پادشاهى است. (روح‌المعانى، ج ١١، جزء ١٩، ص ٢٥٥)

[٢] . المحبّر، ص ١٦٠-/ ١٦١ و ١٧٦.

[٣] . مفحمات‌الاقران، ص ٩٩.

[٤] . مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ٨٣٢.

[٥] . التبيان، ج ٦، ص ٥١٩؛ مجمع‌البيان، ج ٥-/ ٦، ص ٦٧٨.

[٦] . الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ١٦، ص ١٤٨؛ روح‌المعانى، ج ١٤، جزء ٢٦، ص ٥٧.

[٧] . مفردات، ص ٧٩١، «نجس».

[٨] . مصباح المنير، ص ٥٩٤.

[٩] . القاموس الجامع للمصطلحات الفقهيّه، ص ٥٧٥.

[١٠] . گرچه در آيه به نجاست بول و غايط تصريح نشده امّا طبق روايتى از امام باقر و امام صادق عليهما السلام آيه درباره تطهير از بول و غايط با آب است. نقل شده از پيامبر صلى الله عليه و آله كه به اهل قبا فرمود: در طهارت چه مى‌كنيد؟ همانا خدا از شما (در خصوص طهارت) ستايش كرده است. گفته‌اند: ما موضع غايط را با آب مى‌شوييم. حضرت فرمود: خدا درباره شما «واللّه يحبّ المطّهّرين» را نازل فرموده است. (مجمع‌البيان، ج ٥-/ ٦، ص ١١١)