نامگذارى به معناى نام گذاشتن، نام نهادن و تسميه است. [١] و نام، معادل اسم چيزى است كه با آن ذات‌ شى‌ء شناخته مى‌شود. [٢] در اين مدخل از واژه‌هاى‌ «سموّ» و مشتقّات آن، «نبز» و «لقب» استفاده شده است.

نامگذارى با القاب‌

١. نامگذارى ديگران با القاب زشت، حرام و موجب فسق:

... وَ لا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمانِ‌ ... [٣]

حجرات (٤٩) ١١

٢. نامگذارى ديگران با القاب زشت، در صورت عدم توبه موجب ورود در زمره ظالمان:

... وَ لا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ‌ ... وَ مَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ.

حجرات (٤٩) ١١

٣. حرمت نسبت دادن هرگونه القاب زشت به ديگران در حال احرام:

الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِي الْحَجِّ وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى‌ وَ اتَّقُونِ يا أُولِي الْأَلْبابِ. [٤]

بقره (٢) ١٩٧

٤. نامگذارى با القاب زشت، گناه و نيازمند توبه:

... وَ لا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمانِ وَ مَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ.

حجرات (٤٩) ١١

٥. ناميدن ديگران با القاب زشت، زمينه مقابله به مثل آنان با گويندگان:

... وَ لا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمانِ وَ مَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ. [٥]

حجرات (٤٩) ١١

٦. ممنوع بودن ناميدن مردم با القاب زشت، به رغم متّصف بودن آنها به همان صفات، قبل از اسلام و مسلمانى:

... وَ لا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمانِ وَ مَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ. [٦]

حجرات (٤٩) ١١

٧. نسبت دادن اهل ايمان به فسق و نهادن القاب فاسقانه بر ايشان، عملى زشت و ناروا:

حجرات (٤٩) ١١

[١] . لغت‌نامه، ج ١٣، ص ١٩٦٦٨، «نامگذارى».

[٢] . مفردات، ص ٤٢٨، «سما».

[٣] . در فقره آخر آيه، كلمه «فسق» آمده است، يعنى تنابز را فسق قرار داده و اين تعليلى براى نهى است، نهى دالّ بر حرمت است. (التفسير المنير، ج ٢٦، ص ٢٥٤ و ٢٦١)

[٤] . بنا بر قولى مراد از «فسوق» القاب زشت و سبّ ديگران‌است. (مجمع‌البيان، ج ١-/ ٢، ص ٣٤٥)

[٥] . شايد نكته تفاعل آوردن صيغه «نبز» براى آن باشد كه وقتى كسى با نام بد خوانده شد او هم در برابر، خواننده خود را با نام بد مى‌خواند. (تفسير سوره حجرات، سيد رضا صدر، ص ١١٦)

[٦] . يك احتمال در «بئس الاسم ...» اين است: كسى درگذشته يهودى و يا فاسق بوده، او را بدين نام خواندن در وقتى كه او مسلمان شده، زشت است. (الكشاف، ج ٤، ص ٣٧١)