مَهريّه در شرع، اسم براى چيزى است كه در مقابل بضع‌ [آميزش با زن‌] به وسيله ازدواج يا وطى يا مرگ و يا از بين بردن بكارت به صورت اجبارى واجب مى‌شود. [١] در اين مدخل از واژه‌هاى‌ «اتى»، «اجر»، «صدقة»، «فريضة» و برخى از مشتقّات آنها و نيز عبارات مفيد معناى آن استفاده شده است.

اهمّ عناوين: احكام مهريّه، استرداد مهريّه، فلسفه مهريّه، هبه مهريّه.

آسان‌گيرى در مهريّه‌

١. لزوم آسان‌گيرى در مهريّه و پرهيز از سخت گرفتن بر شوهر:

قالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْكِحَكَ إِحْدَى ابْنَتَيَّ هاتَيْنِ عَلى‌ أَنْ تَأْجُرَنِي ثَمانِيَ حِجَجٍ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْراً فَمِنْ عِنْدِكَ وَ ما أُرِيدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَيْكَ‌ ....

قصص (٢٨) ٢٧

احكام مهريّه‌

٢. وجوب پرداخت مهريه زنان به خود آنان:

وَ آتُوا النِّساءَ صَدُقاتِهِنَّ نِحْلَةً [٢] ...

نساء (٤) ٤

الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ‌ ... وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَ‌ ....

مائده (٥) ٥

. وَ لا جُناحَ عَلَيْكُمْ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ إِذا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَ‌ ....

ممتحنه (٦٠) ١٠

٣. مهريّه دينى براى زنان، برعهده مردان:

وَ آتُوا النِّساءَ صَدُقاتِهِنَّ نِحْلَةً [٣] ...

نساء (٤) ٤

... فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً ....

نساء (٤) ٢٤

٤. جواز تصرف شوهران در مهريه زنان، با رضايت آنان:

وَ آتُوا النِّساءَ صَدُقاتِهِنَّ نِحْلَةً فَإِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَيْ‌ءٍ مِنْهُ نَفْساً فَكُلُوهُ هَنِيئاً مَرِيئاً.

نساء (٤) ٤

٥. سرپرست زن، ممنوع از گرفتن مهريّه وى، براى خويش:

وَ آتُوا النِّساءَ صَدُقاتِهِنَ‌ [٤] ...

نساء (٤) ٤

[١] . جواهرالكلام، ج ٣١، ص ٢.

[٢] . كلمه «صدقات» جمع «صدقه»، به معناى مهريّه است. (مفردات، ص ٤٨١، «صدق»؛ روح‌المعانى، ج ٣، جزء ٤، ص ٣١٠) مقصود از برداشت مزبور اين است كه مالك مهريّه، زن است نه اولياى او يا ديگران.

[٣] . «نحله» بنا بر گفته برخى مفسّران به معناى فريضه است كه در برداشت مذكور از آن به دين تعبير شده است، زيرا فريضه مالى در حقيقت دين است. (الكشاف، ج ١، ص ٤٩٨)

[٤] . امام باقر عليه السلام درباره آيه ياد شده فرمود: اين خطاب به اولياى زن است، زيرا برخى از مردان‌شان هنگامى كه زنى را شوهر مى‌دادند مهريه‌اش را خود مى‌گرفتند نه آن زن. پس خداوند [در اين آيه‌] آنان را از اين كار نهى كرد. (التبيان، ج ٣، ص ١١٠؛ مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ١٢)