آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦
فَتَنْفَعَهُ الذِّکری.
از طرف دیگر بسیاری از مفسرین شیعه ـ که گفتهاند از سید مرتضی به بعد میباشند ـ میگویند شخصی که چنین کاری کرد مردی از بنیامیه بود[١] . بعضی هم میگویند این شخص عثمان بوده که او اموی است، به این صورت که در مجلسی که پیغمبر اکرم حضور داشتند و عثمان هم بود، (حال یا همان مجلس بوده که آن سران هم بودهاند یا مجلس دیگری) پیغمبر مشغول صحبت بودند که ابن اُمّ مکتوم وارد شد. عثمان که مرد ثروتمندی بود و از اشراف قریش شمرده میشد، تا چشمش به این کور افتاد فورا رویش را ترش کرد و برگرداند. بعد، این آیات در این زمینه نازل شد.
توجه کنید! اگر این آیاتِ عتاب را به این شکل معنی کنیم که «تو چگونه انسانی هستی که اغنیا را بر فقرا مقدّم میداری؟! این یک فقیرِ مؤمنِ مسلمان است که آمده برای این که چیزی یاد بگیرد، و آنها اغنیا و رؤسای غیرمسلمان که تو طمع داری ایمان پیدا کنند[٢] » در این صورت مسلّما و به طور قطع و یقین مقصودْ پیغمبر اکرم نیست. چنین چیزی امکان ندارد در حالی که خود قرآن در آیاتی که قبل از این آیات نازل شده او را در خُلُق، عظیم نامیده است. یعنی فقیر را به خاطر فقرش عقب زدن و غنی را به خاطر غنایش جلو انداختن، در مورد پیغمبر امکان ندارد. پس اگر آیات را این گونه معنی کنیم، مسلما باید بگوییم که مورد عتاب، پیغمبر اکرم نبوده است.
ولی قرائن چیز دیگری را نشان میدهد. مسئله این نبوده است که
[١] . روايتی هم از شيعه به اين مضمون وارد شده.
[٢] . مثل امام جماعتی كه يك مريد فقير بخواهد به مسجدش ملحق شود يا يك مريد غنی، و او مريد غنی را برمريد فقير مقدّم بدارد.