]با توجه به آیات بعد، در اینجا کافر نعمتی انسان نسبت به [نعمت قرآن و نعمت خلق خودش ]مطرح است.[ این آیات، نظیر آیات اَلرَّحْمنُ. عَلَّمَ الْقُرْآنَ. خَلَقَ الاِْنْسانَ. عَلَّمَهُ الْبَیانَ[١] است که دو نعمت را ـ یک نعمت تشریعی و یک نعمت تکوینی ـ در کنار یکدیگر قرار داده. خدای رحمان قرآن را به بشر تعلیم کرد. این، نعمت تشریعی و هدایتی است. خَلَقَ الاِْنْسانَ انسان را آفرید. عَلَّمَهُ الْبَیانَ به انسان گفتن و بیان کردن و روشن کردن منویات خود به وسیله کلمات و خلاصه نطق را آموخت. در این آیات، اول نعمت قرآن را ذکر کرده و بعد نعمت خلقت را، برای این که اهمیت نعمت قرآن را بیان کند.

اینجا هم بعد از نعمت قرآن می‌فرماید: مِنْ اَی شَیءٍ خَلَقَهُ چرا انسان فکر نمی‌کند که خدا او را از چه خلق کرد؟! خدا چه چیزی را به این صورت درآورد، به صورت این عالیترین موجودات عالم؟! مِنْ نُطْفَةٍ خَلَقَهُ از یک نطفه‌ای او را آفرید. فَقَدَّرَهُ بعد او را تقدیر و اندازه‌گیری کرد، یعنی درجه به درجه، مرتبه به مرتبه او را جلو آورد. مِنْ نُطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ. تا اینجا تمام شدن نعمت خلقت انسان یعنی مرحله رحم را بیان می‌کند که اوّلش نطفه است، بعد در رحم تقدیر می‌شود، همه اعضا و جوارح تکمیل می‌شود. بعد دوره دنیاست، بعد دوره بعد از مرگ است. در مورد دوره دنیا فقط یک جمله می‌فرماید: ثُمَّ السَّبیلَ یسَّرَهُ بعد راه را بر او آسان کرد؛ راه را به او نمایاند؛ او را در راه انداخت. کأ نّه انسان از همان ابتدا که سر از دریچه رحم بیرون می‌آورد و به این دنیا می‌آید، تا آن لحظه‌ای که سر به خاک فرو می‌برد، خدا او را در میان دو پرانتز قرار داده، در یک راه قرار داده، که این راه را باید طی کند. این دنیا برای انسان جز یک مسیر و یک

[١] . الرحمن / ١ ـ ٤.