ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٨٩ - عينك دوم در شناسائىهاى مربوط بانسان چيست

را نمودار نمى سازند . اينست معناى بازيگرى ما در شناخت موضوعات درونى و برونى . [١] پس از ملاحظه موضوع بازيگرى و تماشاگرى در قلمرو معرفت ، مى توانيم به اصل مسئله بپردازيم . چنانكه در درك موضوعات طبيعى جهان هستى ، با اين كه با تصميم به تماشاگرى وارد ميدان شناسايى مى شويم ، ولى بهيچ وجه گريبان خود را از پنجهء بازيگرىهاى متنوع نمى توانيم نجات بدهيم ، در درك موضوعات انسانى هم همين بازيگرى گريبانگير ما خواهد بود ، يعنى براى درك موضوعى بعنوان انسان عينى ، دو جنبه داشتن معرفتهاى ما ( بازيگرى و تماشاگرى ) دست بكار خواهد گشت . باضافهء نوعى از بازيگرى بسيار مهمى كه در جهان شناسايى محض خطر جدّى بشمار مى رود . اين نوع بازيگرى عبارت است از عينك دوم كه ما براى شناسايىهاى خود در بارهء انسان بديدگان خود مى زنيم .
عينك دوم در شناسائىهاى مربوط بانسان چيست معناى عينك نخستين كه عبارت است از بازيگرى طبيعى ما روشن شد . اكنون مى پردازيم بر توضيح عينك دوم كه همهء انسانشناسان مخصوصا جامعه شناسان دوران ما بطور جدّى خود را از داشتن اين عينك تبرئه ميكنند و مى گويند : ما بدون دخالت دادن كمترين عاملى خارج از عامل درك و شناخت محض دست بكار مى شويم شيشه‌هاى اين عينك

[١] تنها يك حقيقت وجود دارد كه انسان مى تواند بدون بازيگرى بوسيلهء عامل درك ، مورد تماشا و درك خالص قرار بدهد و آن عبارت است از خود موقعى كه ما بتوانيم از پديده‌ها و نيروهاى درونى عبور كرده يا آنها را كنار گذاشت و خود را مورد درك قرار بدهيم ، چون درك كننده و درك شونده در اين معرفت ، يكى است و واسطهء ديگرى دست اندر كار نيست ، لذا درك ما در بارهء خود تماشاگرى محض ميباشد .