ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٤٨ - امير المؤمنين ( ع ) مى توانست همهء ناگواريها و نابسامانىهاى دوران خود را با روش ماكياولى ( هدف وسيله را توجيه مى كند ) مرتفع بسازد

شما آخر دشمنان هم مانند شما مردانى هستند . آيا سخن بدون علم آيا غفلت بدون خوددارى از آلودگىها آيا طمع و اميد براى رسيدن به حق ( پيروزى ) بدون شايستگى [ يا طمع براى رسيدن به غير حق ] اضافه كنيد باين نابسامانىها : الف - اختلالات شديدى كه از گذشته در بيت المال بوجود آمده بود و مى بايست امير المؤمنين عليه السلام آن اختلالات را مرتفع بسازد مراجعه فرماييد : به [ خطبهء ١٥ ص ٥٧ ] و [ خطبهء ١٢٦ ص ١٨٣ ] ب - نابسامانىهاى شديد در امور قضايى [ خطبهء ١٨ ص ٦٠ و ٦١ ] ج - بروز انواع فتنه‌ها كه عمدهء آنها فتنهء ناكثين و قاسطين مارقين ( فتنهء اصحاب جمل و فتنهء معاويه صفين و فتنهء خوارج ) بوده است امير المؤمنين ( ع ) مى توانست همهء ناگواريها و نابسامانىهاى دوران خود را با روش ماكياولى ( هدف وسيله را توجيه مى كند ) مرتفع بسازد اگر او چنين مى كرد ، ديگر تاريخ بشرى على بن ابي طالب ( انسان كمال يافتهء الهى ) بخود نمى ديد ، بلكه فردى ديگر از همدستان چنگيز و چنگيزيان را مى ديد كه به كاروانيان تبهكاران خون آشام افزوده مى گشت .
خود آن بزرگوار باين حقيقت در چند مورد از سخنان مباركشان تصريح فرموده‌اند . از آن جمله : ١ . « اى مردم ، وفا همراه صدق است ، و من هيچ سپرى نگهدارنده تر از وفاى [ صدق ] نمى بينم ، و كسى كه بداند سرنوشت نهائى حيات او چيست مكر و حيله نمى كند . ما در زمانى بسر مى بريم كه اكثر مردمش مكر را هشيارى تلقى كرده‌اند و مردم نادان اين مكر پردازى را به مهارت در چاره جويى نسبت مى دهند اينان كه چنين مى گويند ، در چه وضعى قرار دارند خدا آنان را بكشد . انسان آگاه به دگرگونىها و تغييرات امور ، راه