آداب معاشرت - مقدس نيا، محمد - الصفحة ١٨٤
مانعى بر سر راه خواهشهاى كور و دور از منطق خود بيابد، آسيب رسانده و ويران مىكند. حضرت على ٧ فرمود:
«شِدَّةُ الْغَضَبِ تُغَيِّرُ الْمَنْطِقَ وَ تَقْطَعُ مادَّةَ الْحُجَّةِ وَ تُفَرِّقُ الْفَهْمَ»[١]
خشم شديد، منطق را تغيير مىدهد، ارتباط اجزاى استدلال را قطع و موجب پراكندگى فهم و فكر مىشود.
٣- پشيمانى: بهتدريج با فرونشستن شعلههاى خشم، ديدگان خرد به روشنى مىگرايد، قدرت تفكّر و انديشه فرد به كار مىافتد و آنچه را كه در دوره كوتاه تسلّط خشم، بر او گذشته به ارزيابى مىنشيند. سخنان زشت، نسبتهاى ناروا، پردهدرىها، خارجشدن از چارچوب فضايل انسانى، ارتكاب جرم، جنايت جبرانناپذير و ... تصوير زشتى براى هميشه در ذهنش به جا مىگذارد، تصويرى كه اگر محكمه، قاضى و مجازاتى هم در كار نباشد، يادآورى آن پيوسته او را عذاب خواهد داد كه: «چرا چنين كردم؟! ... اى كاش بر خود مسلّط بودم و ...» او پشيمان است و افسوس مىخورد، ولى ديگر پشيمانى سودى ندارد. از همين رو است كه امام على ٧ فرمود:
«إِيَّاكَ وَ الْغَضَبَ فَأَوَّلُهُ جُنُونٌ وَ أخِرُهُ نَدَمٌ»[٢]
از خشم دورى كن كه آغازش ديوانگى و پايانش پشيمانى است.
فرونشاندن خشم
خشم، انسان را در معرض گناهان مهلك و بىشمارى قرار مىدهد و ممكن است در اين حالت دست به جرايم بزرگ و جبرانناپذيرى بزند. راه
[١] - بحارالانوار، ج ٧١، ص ٤٢٨.
[٢] - شرح غررالحكم، ج ٢، ص ٢٨٨.