خطوط كلّى آداب معاشرت در مرحله عمل اين است كه انسان رفتار خود را با ديگران نيكو سازد؛ انصاف را رعايت كرده، آنچه براى خود مى‌پسندد، براى ديگران نيز بپسندد و آنچه براى خود دوست نمى‌دارد، براى ديگران نيز نپسندد؛ با آنان مدارا كند؛ به امور آن‌ها اهتمام ورزد؛ به نفع آن‌ها حركت كند؛ از تكروى بپرهيزد؛ با آن‌ها همكارى داشته باشد و ....

امير مؤمنان على ٧ در وصيّت خود به امام حسن ٧ به بخشى از اين خطوط كلى اشاره كرده، مى‌فرمايد:

«اجْعَلْ نَفْسَكَ مِيْزاناً فيما بَيْنَكَ وَ بَيْنَ غَيْرِكَ فَأَحْبِبْ لِغَيْرِكَ ما تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَاكْرَهْ لَهُ ما تَكْرَهُ لَها، وَ لا تَظْلِمْ كَما لا تُحِبُّ أَنْ تُظْلَمَ وَ أَحْسِنْ كَما تُحِبُّ أَنْ يُحْسَنَ إِلَيْكَ»[١]

خويشتن را ميان خود و ديگران ميزان قرار ده؛ آنچه را براى خود مى‌خواهى، براى ديگران بخواه و آنچه را براى خود خوش نمى‌دارى، براى ديگران نيز خوش ندار. [به كسى‌] ستم نكن، چنان كه دوست ندارى به تو ستم شود و نيكى كن همان گونه كه دوست دارى به تو نيكى شود.

امام صادق ٧ در ترسيم آن خطوط كلّى مى‌فرمايد:

«خالِطُوا النَّاسَ وَ أتُوهُمْ وَ أَعينُوهُمْ وَ لا تُجانِبُوهُمْ وَ قُولُوا لَهُمْ كَما قالَ اللَّهُ تَعالى‌: وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً»[٢]

با مردم بياميزيد، در اجتماعشان شركت كنيد و آن‌ها را در كارها يارى‌

[١] - نهج البلاغه، فيض الاسلام، نامه ٣١، بند ٢٨.

[٢] - مستدرك الوسائل، ميرزا حسين نورى طبرسى، ج ٨، ص ٣١٤، آل البيت، قم.