گفتيم كه انسان موجودى اجتماعى بوده، ناگزير است براى تداوم حيات خود با ديگران رابطه برقرار كند. اسلام نيز آيينى بشردوست و اجتماعى است، به‌گونه‌اى كه مى‌توان گفت: ماهيّتى اجتماعى دارد. اغلب فروع دين و دستورات اسلام از قبيل خمس، زكات، حج، جهاد، امر به معروف، نهى از منكر و نيز بسيارى از ارزش‌هايى كه اسلام آن‌ها را ترويج مى‌كند همچون خيرخواهى، نوع‌دوستى، حسن ظنّ، وفادارى، گذشت، ايثار، درست‌كارى، راست‌گويى و ... همگى برنامه‌ها و ارزش‌هايى اجتماعى هستند. امورى مانند نماز و روزه نيز، هرچند به ظاهر جنبه فردى در آن‌ها مطرح است، با اين حال تشريفات و آثار اجتماعى آن‌ها مورد تأكيد و توجّه قرار دارد.

اين كه به خواندن نماز، به طور همزمان (در اوّل وقت) و به جماعت و در مسجد تشويق شده‌ايم، و اين كه هفته‌اى يك بار بايد همه نمازهاى جماعت‌

[١] - ديوان حافظ، ص ٨٧، انتشارات سينا.