خشم و شهوت وصف حيوانى بود		مهر و رقّت وصف انسانى بود
اين چنين خاصيّتى در آدمى‌است‌		مهر، حيوان را كم‌است، آن از كمى‌است‌[١]

حدود مهربانى‌

در هركارى ميانه‌روى پسنديده و افراط و تفريط ناپسند است، پس تأكيد بر ارزش و اهمّيّت مهربانى، به معناى تجويز افراط در آن نيست، زيرا از يك سو ابراز محبّت بيش از حد به يك فرد به او شخصيّتى كاذب، خودخواه، پر توقّع و ازخودراضى مى‌دهد، به طورى كه همه بدى‌هاى خود را زيبا مى‌بيند و از همگان انتظار ستايش دارد. وقتى چنين ستايشى را از آنان نديد و انتظارش از سوى ديگران عملى نشد، مأيوس، منزوى و سرخورده مى‌شود، دچار عقده روانى مى‌گردد و در صدد انتقام بر مى‌آيد. حضرت على ٧ درباره چنين انسانى فرمود:

«مَنْ رَضِىَ عَنْ نَفْسِهِ كَثُرَ السَّاخِطُ عَلَيْهِ»[٢]

آن كه از خود خشنود شد، خشم گيرنده بر او بسيار شود.

از سوى ديگر مهربانى بيش از حد به كسى كه ظرفيّت و شايستگى آن را

[١] - تفسير و نقد و تحليل مثنوى، محمد تقى جعفرى، ج ٢، ص ١٩٤ و ٢٠١.

[٢] - شرح غررالحكم، ج ٥، ص ٣٠٦.