به‌كارگيرى بخشش در مورد اشخاص لايق و خوددارى از آن در خصوص افراد فرومايه، همواره مورد توصيه و تأكيد پيشوايان بزرگوار اسلام بوده است؛ على ٧ در اين باره فرمود:

«الْعَفْوُ يُفْسِدُ مِنَ اللَّئيمِ بِقَدْرِ إِصْلاحِهِ مِنَ الْكَريمِ»[١]

عفو و گذشت همان اندازه كه بزرگوار را اصلاح مى‌كند، فرومايه را تباه مى‌سازد.

همچنين امام‌زين‌العابدين ٧ در رساله حقوق خود مى‌فرمايد:

«وَ حَقُّ مَنْ ساءَكَ أَنْ تَعْفُوَ عَنْهُ، وَ إِنْ عَلِمْتَ أَنَّ الْعَفْوَ يَضُرُّ انْتَصَرْتَ»[٢]

حق كسى كه به تو بدى كرده، آن است كه از او بگذرى، ولى اگر عفوِ او را مضرّ دانستى، مى‌توانى او را عقوبت كنى.

در سخن ديگرى امام على ٧، كسى را كه از روى علم و اطّلاع مرتكب جرمى شده، شايسته عفو ندانسته، مى‌فرمايد:

«الْمُذْنِبُ عَلى‌ بَصيرَةٍ غَيْرُ مُسْتَحِقٍّ لِلْعَفْوِ»[٣]

آن كه با بصيرت بر زشتى گناه، آن را مرتكب مى‌شود، سزاوار عفو نيست.

گاهى معلوم نيست كه آيا مجرم شايسته عفو است يا سزاوار عقوبت؟ در اين صورت اگر بتوانيم، بايد به‌گونه‌اى او را بيازماييم تا ميزان صلاحيّتش معلوم شود.

[١] - بحارالانوار، ج ٧٧، ص ٤١٩.

[٢] - همان، ج ٧٤، ص ٩.

[٣] - شرح غررالحكم، ج ١، ص ٣٩١.