پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٦٤ - بخش سوم امام كاظم عليه السلام در كنار پدر

١. شورش بر ضد حاكميت و اعتقاد به اهميت چشم‌گير انقلاب، پشيمانى از سكوت و بى‌تفاوتى در برابر باطل و حاكمان جور و دعوت به نفع علويان مخالف حكومت امويان بود. پديده نافرمانى و شورش محوريت و قدرت تمركزيافته حاكمان را از بين مى‌برد و سرپيچى و نافرمانى از فرمانروايان را در پى داشت و دعوت به «الرضا من آل محمد صلّى اللّه عليه و آله»؛ فرد مورد پذيرش و رضايت مردم از آل محمد صلّى اللّه عليه و آله: سخن محافل و مجالس مردم شده بود. اين پديده و دل مشغولى حاكمان وقت به شورش‌هايى كه پيامد و ثمره نهضت مقدس سيد الشهدا عليه السّلام بود، فرصتى براى امام صادق عليه السّلام فراهم آورد تا برنامه‌هاى خود را اجرا كند.

٢. در اين دوره، مقدمات پيدايش دولت عباسيان در عرصه سياست چهره نمود، چرا كه عباسيان فضا و شرايط به وجود آمده را غنيمت شمرده و در «ابواء» گرد آمدند و در ظاهر تصميم گرفتند كه «محمد نفس زكيه» خليفه باشد و شعار «حكومت براى فرد مورد قبول آل محمد صلّى اللّه عليه و آله است» را ترويج و تبليغ مى‌كردند، اما در نهان، مردم را به بيعت با عباسيان فرا مى‌خواندند. همزمان «ابراهيم امام» غلام خود، ابو مسلم خراسانى را به فرماندهى سپاه خراسان گمارد و او را به قتل عام و دستگيرى دشمنان اموى خويش، به صرف اتهام و گمان توطئه‌گرى سفارش كرد.

امام صادق عليه السّلام نسبت به اين حركت و تلاش عباسيان موضعى بى‌طرف داشت و از همراهى و حمايت آن خوددارى كرده و فرجام جنبش عباسيان را بيان مى‌فرمود. از ديگر سو امام صادق عليه السّلام پيشنهادهايى كه براى ايجاد حكومتى‌