پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٥٩ - مبحث دوم موضعگيرى هارون نسبت به امام كاظم عليه السلام

«ارتباط تنگاتنگى ميان دعوت عباسيان براى رسيدن به قدرت و جنبش زنديقان وجود داشت ... عباسيان در آغاز كار، زنديقان را گرد خود جمع كرده، پس از روزگارى آنان را از خود دور كردند».[١]

قابل توجه است كه جنبش‌هاى ويرانگرى مانند «مزدكيان» در آن روزگار همه‌جا پراكنده شد، مروجان اين جنبش، با بودن خليفه اسلامى! به رها شدن از قيدوبندهاى اخلاقى و معيارها و ارزش‌ها و به گونه‌اى از اشتراكيت فرا مى‌خواندند. «شهرستانى» درباره مزدك مى‌گويد: «مزدك زنان و اموال را بر يكديگر مباح و روا كرد و همان‌گونه كه مردم در اموال، آتش و چراگاه شريك يكديگر مى‌شدند، آنان را در زنان شريك گرداند».[٢]

مبحث دوم: موضع‌گيرى هارون نسبت به امام كاظم عليه السّلام‌

هارون الرشيد بيش از خلفاى پيش از خود در مورد امام كاظم عليه السّلام حساسيت داشت و نسبت به او كينه مى‌ورزيد. همين امر سبب شد تا هارون با انگيزه بازداشتن امام از حركت‌ها و فعاليت‌هاى هدايتگرانه‌اش او را زير نظر بگيرد و در محاصره قرار دهد. براى رسيدن به اين هدف راه‌هاى گوناگون و زيركانه‌اى در پيش گرفت كه احضار مكرر امام عليه السّلام به دربار، بازداشت‌هاى متوالى امام عليه السّلام و تلاش براى ترور ياران و شيعيان آن حضرت و به زندان افكندن برخى از آنان از آن جمله بود. يكى ديگر از راه‌هايى كه هارون در راه مبارزه با امام عليه السّلام پيمود، گماردن انبوه جاسوسانى بود تا هرحركتى كه از امام و ياران او سر بزند به اطلاع خليفه برسانند. هرگاه يكى از اين جاسوسان‌

[١] . الدولة العربيه/ ٤٨٩.

[٢] . عبد الكريم شهرستانى الملل و النحل ١/ ٢٢٩.