پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٠٢ - مناظره در عصر امام كاظم عليه السلام

هشام بن حكم از جمله ياران امام صادق عليه السّلام و امام كاظم عليه السّلام به شمار مى‌رفت كه در عرصه مناظره سرآمد و برجسته‌ترين آنان بود. هشام، پس از وفات امام صادق عليه السّلام به امام كاظم عليه السّلام پيوست. وى شخصيت كم‌نظير و از عالمان بزرگ امت اسلامى و طلايه‌دار مدافعان از خط اهل بيت عليهم السّلام بود. هشام روزگار دراز، به ويژه در عصر هارون الرشيد در دفاع از حق سخن گفت و تلاش كرد؛ عصرى كه اختناق، به تمام معناى خود بر جامعه حاكم بود و هر كس از فضايل اهل بيت عليهم السّلام سخن مى‌گفت، هدف انتقام و شكنجه حاكميت قرار مى‌گرفت.

هشام در علم كلام تخصص يافت و از بزرگان متكلمان روزگار خود شد.[١] به دليل همين توانايى «يحيى بن خالد برمكى» مجلس خود را با وجود او رونق بخشيده، سرپرستى مجالس كلامى خود را به او مى‌سپرد.[٢]

هشام به منظور اثبات حقانيت مبدأ و اصول اعتقادى خود و بطلان تفكر عالمان ديگر اديان و مذهب‌ها دليرانه پا به ميدان مناظره با آنان مى‌نهاد و هماره پيروزمند اين ميدان بود. او بارها با «عمرو بن عبيد» رهبر روحانى و دينى معتزله به مناظره پرداخت. از آن‌جا كه هشام در اثبات گفته خود استدلالى محكم و حجت و برهانى قاطع ارائه مى‌داد، هارون الرشيد شيفته آن گفت‌وگوها بود و از پس پرده به مناظره هشام با ديگر عالمان گوش مى‌داد.

هشام و يحيى بن خالد برمكى در حضور هارون بودند. يحيى براى در تنگنا قرار دادن هشام به او گفت: «به من بگو آن هنگام كه على و عباس بر سر ميراث نزد ابو بكر رفته، طرح دعوا كردند، كدام يك از آن دو بر حق بود و كدام‌

[١] . نك: ابن نديم فهرست/ ٢٦٣.

[٢] . كشى/ ٢٢٥ ٤٧٥/ ٢٨٠ حديث ٥٠٠؛ الامالى ١/ ٥٥؛ مرو الذهب ٣/ ١٩٤ و ٤/ ٢١- ٢٣.