پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٩٠ - بخش نخست ويژگىهاى عصر امام كاظم عليه السلام

خاندان او مى‌كردند.[١]

نكته ششم: اين مرحله شاهد گسترش و شيوع فرقه‌هاى منحرفى چون:

ملحدان، زنديقان، غاليان، جبريان و مرجئه بود كه همگى داراى عقايدى منحرف بودند و صاحبان و طرفداران اين عقايد از آن دفاع مى‌كردند. البته اين اعتقادها زاييده اين دوره نبودند، بلكه وضعيت موجود زمينه را براى فعال شدن و رشد اين افكار و اعتقادها فراهم كرد، زيرا برخى از خلفا يكى از اين اعتقادها و فرقه‌ها را پذيرفته و از آن پيروى مى‌كردند و به برخى ديگر از آنان اجازه رواج يافتن و فعال بودن مى‌دادند.

همان‌طور كه پيشتر گفته شد فرقه «غاليان» يكى از اين فرقه‌ها بود. غاليان ابتدا به رسالت امامان معتقد بوده و آنان را پيامبر مى‌خواندند، سپس امام صادق عليه السّلام و پدران گرامى ايشان را خدا خواندند. از همين‌رو امام صادق عليه السّلام از ايشان بيزارى جسته، آنان را مورد لعن شديد خويش قرار داد. حاكميت، بيشترين استفاده را از وجود آنان برد، به اين ترتيب كه از سويى ايشان را تقويت كرده، از ديگر سو و به منظور بدنام كردن شيعيان و مكتب تشيع، غاليان را مورد اتهام قرار مى‌داد. بعدها نيز اين تهمت را دستاويزى براى سخت گرفتن و در تنگنا و تحت پيگرد قرار دادن شيعيان قرار داد، چرا كه اينان زنديق بودند و تحت تعقيب قرار دادن آنان وظيفه دولت و حكومت بود!

جريان ديگرى كه معاصر امام كاظم عليه السّلام بود و خطرى بزرگ براى حال و آينده امت اسلامى به شمار مى‌رفت، فرقه «مرجئه» بود. اين جريان پيشتر در

[١] . الأئمة الأربعه ٢/ ١٠٠؛ حياة مالك بن انس، الفصل الخامس، باب ٦، مهابة مالك؛ سيرة الأئمة الاثني عشر ٢/ ٣٢٦؛ حياة الامام موسى بن جعفر الكاظم عليه السّلام.