پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٢٦ - ٢ عرصه اخلاق و تربيت

بود، روز را به روزه سپرى مى‌كرد، شب را به عبادت صبح مى‌نمود و آمر به معروف و ناهى از منكر از دنيا رفت. در خاندانش همانند او وجود نداشت.[١]

٢. عرصه اخلاق و تربيت‌

حاكمان عباسى با ترويج منش و رفتار جاهلى، بنيان اخلاق و ارزش‌هاى اسلامى را متزلزل كرده و نمونه‌هاى عالى و آرمانى انسانى را در معرض نابودى قرار دادند. البته برنامه انتقامجويانه حاكمان عباسى براى مسخ فرهنگ امت اسلامى چيز جديد و برآمده از سركشى و هوسبازى آنان نبود، بلكه پشتوانه تاريخى داشت و بخشى از برنامه‌ريزى كينه‌توزانه جاهلى به شمار مى‌رفت كه براى دگرگونى نشانه‌ها و آثار فرهنگ و امت اسلامى پرورش يافته مكتب قرآن و پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله طراحى شده بود.

امام كاظم عليه السّلام با درك و شناخت دقيق و صحيح، در برخورد با برنامه عباسيان، روشى مناسب و هماهنگ با اهداف رسالت برگزيد كه يادآور ويژگى‌هاى اخلاقى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بود و جلوه‌هايى از خصلت‌ها و معيارهاى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را متبلور مى‌كرد. در اين‌جا به نمونه‌هايى از فعاليت حضرت كاظم عليه السّلام در عرصه اخلاق و تربيت اشاره مى‌كنيم:

نخست: از «حماد بن عثمان» نقل شده است: «موسى بن عيسى از خانه خود- كه بر «مسعى» اشراف داشت- ابو الحسن كاظم عليه السّلام را ديد كه سوار بر استر از سوى مروه مى‌آمد. موسى از «ابن هيّاج» (كه از قبيله همدان و وابسته به موسى بود) خواست تا لگام استر امام كاظم عليه السّلام را گرفته، مدعى مالكيت استر شود. او نيز دستور موسى را اجرا كرد.

ابو الحسن عليه السّلام از استر به زير آمد و به غلامان خود فرمود: زين را برگيريد و

[١] . بحار الانوار ٤٨/ ١٦٥( به نقل از ابو الفر اصفهانى مقاتل الطالبيين).