پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٠٠ - شيوه استنباط و تفقه در دين

علمى آن در فارغ التحصيلان آن و اصحاب هشيار و زيرك آن حضرت متبلور بود، از ديگر مطالب آمده در مسند امام كاظم عليه السّلام است.

ياران امام عليه السّلام، از جمله: «هشام بن الحكم»، «صفوان بن يحيى» معروف به بياع السابرى (فروشنده جامه) و «حسن بن محمد بن سماعه كندى» تأليفاتى بسيار داشته و هريك از اين سه تن سى اثر از خود برجاى گذاشتند، «على بن حسن طاهرى» چهارده اثر، «حسن بن محبوب سراد» شش اثر، «عبد اللّه بن جبله» هفت اثر و «على بن يقطين» سه اثر تأليفى به رشته تحرير درآوردند. در اين‌جا به برخى از فعاليت‌هاى ياران امام كاظم عليه السّلام در عرصه دانش مى‌پردازيم:[١]

شيوه استنباط و تفقه در دين‌

«حرمت قول به غير علم»، «حجيت ظواهر» و «حجيت خبر واحد» موضوع «تعارض ميان روايات و احاديث»، بازداشتن مردم از «قياس» در احكام، «اصالت برائت»، «وجوب موافقت قطعى در اطراف علم اجمالى»، «استصحاب» و «عدم جواز رجوع به اصل، قبل از تفحص و جست‌وجوى دليل» نصوصى است كه در ميراث علمى امام كاظم عليه السّلام به چشم مى‌خورد.

همين گستردگى مباحث، نشان مى‌دهد كه امام كاظم عليه السّلام بر آن بود تا پايه‌هاى قواعد و شيوه استنباط و تفقه در دين را استوار و محكم كند.

نگرشى كوتاه در متونى كه مجموعه‌اى از قواعد فقهى و ديگر احكام فقهى مأثور از امام كاظم عليه السّلام را دربر مى‌گيرد، اين مطلب را براى ما روشن مى‌كند كه‌

[١] . ر. ك شيخ طوسى، فهرست/ ١٠٣٩٦، ١٤٦، ١٥٥، ١٥٦ و ٢٥٨.