پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٦٨ - بخش سوم حضرت امام باقر عليه السلام در سايهسار جد و پدر

بنى اميّه و به‌خاطر تقرّب جستن به دربار آنان جعل شده است. چراكه آنان گمان مى‌كردند با جعل چنين احاديثى بينى بنى‌هاشم را به خاك ماليده و از محبوبيّت بنى هاشم كم مى‌كنند[١].

٧. اوضاع اخلاقى و اجتماعى امّت اسلام نيز در اين دوران بسيار وخيمتر شده بود. چراكه يزيد بن معاويه كه خود را خليفه مسلمانان مى‌دانست به فسق مشهور شده بود. او شراب نوشيده، با سگان و ميمون‌ها بازى مى‌كرد و وقت خود را در ميان مردان و زنان آوازخوان گذرانده و تمام طبقات امّت اسلام از اين اوضاع اطّلاع داشتند. مروان بن حكم دست‌كمى از او نداشته بسيار بى‌آبرو و فاسد بود. اولاد و نسل او نيز همه بر شيوه و روش او بودند[٢].

امويان در بين مسلمانان روح عصبيّت قومى را ترويج كردند. آنان كسانى را كه نسب عربى داشته گرامى مى‌داشتند و غيرعرب را مى‌راندند. آنان روح نژادپرستى را ترويج كرده و با اين كار وحدت صفوف اسلامى را شكافتند و در دل فرزندان جامعه اسلامى بذر شرّ و كينه كاشتند.

٨. امام باقر عليه السّلام در اين مرحله از عمر شريف خود در سايه پدرى زندگى مى‌كرد كه با تمام وجود فعّاليت خود را براى بازسازى جامعه اسلامى و محكم كردن پايه‌هاى عقايد صحيح دينى به‌كار مى‌برد. آنجا كه امام زين العابدين عليه السّلام از طريق نشر ارزش‌هاى عقيدتى و اخلاقى از طريق دعاها و كارهايى چون املاء رساله حقوق و نظاير آن مى‌كوشيد تا يك جمعيّت صالح نظام‌مند به وجود آورد كه كار ايجاد تغييرات بنيادين را در جامعه اسلامى برعهده بگيرد.

جامعه‌اى كه روزبه‌روز به سمت سقوط پيش‌مى‌رفت. امام باقر عليه السّلام نيز به مدّت‌

[١] . شرح نهج البلاغه ٩/ ١٣٨.

[٢] . شرح نهج البلاغه ١١/ ٤٦.