پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٣٢٧ - ١ عجز عقل انسان از درك حقيقت خداوند متعال

مى‌كرده‌اند باطل و ردّ نموده است. اينك نمونه‌هائى از بحث‌هاى كلامى امام باقر عليه السّلام:

١. عجز عقل انسان از درك حقيقت خداوند متعال‌

از امام باقر عليه السّلام درباره قول خداوند متعال در قرآن: لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ؛ چشم‌ها او را درنمى‌يابند و اوست كه ديدگان را درمى‌يابد[١] سؤال شد.

آن حضرت در پاسخ فرمودند: تصوّرات عقلى همواره دقيق‌تر و گسترده‌تر از آن است كه چشم انسان مى‌بيند. چراكه تو مى‌توانى به‌وسيله قدرت تخيّل هم‌اكنون مملكت سند و هند را ببينى، همچنين شهرهائى را تصوّر كنى كه تاكنون به آن‌ها داخل نشده و با چشم سر آن‌ها را نديده‌اى. با اين وصف، تصوّرات عقلى و خيالى قادر به درك كنه ذات خداوند متعال نيستند.

پس چگونه ديد چشمان سر بتواند خدا را درك كند؟![٢].

عبد الرّحمان بن ابى النّجران از امام باقر عليه السّلام درباره خداوند متعال سؤالى كرد و گفت: من چيزى را [از خدا] در ذهن خود توهّم مى‌كنم. امام باقر عليه السّلام به او فرمودند:

آرى، غيرمعقول و نامحدود، بدين‌ترتيب آنچه را كه وهم و خيال تو ايجاد مى‌كند خلاف حقيقت ذات او خواهد بود. هيچ چيزى به او شبيه نيست و هرگز تصوّرات و اوهام و خيالات او را درك نمى‌كنند، و چگونه اوهام مى‌توانند او را به دايره خيال بكشانند در حالى‌كه خداوند از جنس معقول نيست و برخلاف آنچه است كه در وهم انسانى به تصوّر درمى‌آيد. ذهن تنها مى‌تواند چيزى غيرمعقول و نامحدود را [به صورت كلى‌] تصوّر كند[٣].

[١] . انعام/ ١٠٣.

[٢] . اين حديث به امام جواد عليه السّلام نيز نسبت داده شده است.

[٣] . اصول كافى ١/ ٨٢.