پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٣٨ - چهارم امام باقر عليه السلام و زنده كردن روح جهاد و حماسه در امت

در اين زمان مدارس سيّار ديگرى نيز وجود داشت؛ بدين‌ترتيب كه دانش‌آموختگان مكتب امام باقر عليه السّلام در هركجا و در هر شهرى كه فرود مى‌آمدند، به دور خود افرادى را جمع كرده و مدرسه‌اى تأسيس مى‌نمودند.

البتّه اين‌چنين حوزه‌هاى علمى به نسبت تعداد افرادى كه به اين كار اقدام كرده، همچنين به نسبت تعداد مردمى كه به اين نوع حوزه‌هاى علمى روى مى‌آوردند محدود بوده است.

اين مؤسّسات فرهنگى نقش بزرگى در تربيت فقها و مبلّغان از شهرهاى مختلف جهان اسلام داشتند.

روش‌هاى فرهنگى امام باقر عليه السّلام نيز متنوّع بود، بعضى از اين روش‌ها داراى ويژگى‌هاى فردى، و بعضى ديگر داراى ويژگى‌هاى اجتماعى بوده است. همچنان‌كه گاه اين فرهنگ‌سازى را از راه تدريس، گاه از راه فرستادن نامه و گاه از طريق توصيه و سفارش به انجام مى‌رسانده‌اند.

فرهنگ‌سازى و تعليمات امام باقر عليه السّلام تنها منحصر به فقه و اصول يا علوم دينى به شكل خاصّ نبود، بلكه علوم آن حضرت دربر دارنده همه علومى بود كه در آن روزگار شناخته شده بود[١].

چهارم: امام باقر عليه السّلام و زنده كردن روح جهاد و حماسه در امّت‌

قيام امام حسين عليه السّلام نقش بزرگى در زنده كردن روح حماسه و جهاد در جان مؤمنان به خدا و پيغمبر بر ضدّ حكّام ستمگر داشت. از همين‌رو بود كه امام باقر عليه السّلام در زمينه زنده نگه داشتن اين روح قيام و جهاد فعّاليت مى‌كرد تا

[١] . ارشاد/ ٢٦٤.