پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٤٧ - انحراف اخلاقى

انقلابى براى تغيير نظام حكومتى بازدارند. هدف آنان از اين جنگ‌ها- چنان‌كه بعضى تصوّر كرده‌اند- انتشار مفاهيم و ارزش‌هاى اسلامى نبود. چراكه آنان در عرصه عمل و سياست داخلى و خارجى با اين ارزش‌ها و مفاهيم مخالفت مى‌كرده‌اند. آنان بسيارى از مقدّسات اسلامى را زير پا گذاشته به ترويج انحرافات فكرى پرداخته بودند.

توسعه فتوحات و جنگ‌ها نتايج شومى براى جامعه اسلامى در برداشت.

اين جنگ‌ها در جامعه اسلامى ايجاد آشفتگى كرد. خانواده‌ها را بواسطه نبودن يا از دست دادن سرپرست از هم پاشيد. بواسطه وقوع اين جنگ‌ها غلامان و كنيزان در مملكت اسلامى به وفور يافت شد كه باعث شد ثروتمندان رو به انحرافى بزرگ بياورند كه همان جمع‌آورى كنيزكان آوازخوان و خريدارى غلامان منحرف! باشد. بدين‌ترتيب انحراف از داخل دربار خلفاى اموى به ميان امّت سرايت كرد. چراكه مردم همواره تابع و پيرو حاكمان مى‌باشند و در صورت فسق و انحراف آنان مردم نيز به انحراف و فسق و فجور كشيده خواهند شد، به همين سبب بود كه مردم در اين دوران دائما مشغول لهوولعب و رفتن بى‌حدّومرز و بى‌قيدوشرط به دنبال شهوات و خواهش‌هاى نفسانى شدند. تا جايى كه مى‌بينيم در تاريخ آمده كه خصوصا در زمان وليد بن عبد الملك غزل‌سرايى در توصيف زنان بسيار رايج گرديده بود[١].

ساير خلفاى بنى مروان نيز از اين قاعده مستثنى نبودند. آورده‌اند كه همه همّ و غمّ سليمان بن عبد الملك در رابطه با زنان بود، و اين عمل در جامعه انعكاس وسيعى داشت. تا آنجا كه هركس به دوست خود مى‌رسيد اوّلين‌

[١] . الاغانى ٦/ ٢١٩.