پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٨٧ - شطرنجبازى

خوشگذرانى‌

هوسبازى و كامرانى ديگر ويژگى مأمون به شمار مى‌رفت. او با اشتياق و ولع وصف‌ناپذيرى در پى كاميابى و هوسرانى‌هاى خود بود كه مواردى از آن‌ها را نقل مى‌كنيم:

شطرنج‌بازى‌

دلپذيرترين و محبوبترين بازى‌ها و سرگرمى‌ها از نظر مأمون، شطرنج بود.[١] او سخت شيفته اين بازى بود و در توصيف آن، ابيات زير را سرود:

«سرزمينى (ميدان جنگى) مربع و سرخ فام كه از جنس چرم است؛ ميان دو هزار [سپاهى‌] به صف ايستاده كه به كرم موصوف‌اند قرار دارد.

[دو سپاه،] جنگى را زمزمه مى‌كنند و صحنه جنگى نمادين به وجود مى‌آورند؛ بى‌آن‌كه خونى بريزند.

اين [سپاه‌] بر آن [سپاه‌] مى‌شورد؛ و آن بر اين يورش مى‌برد و جنگ فروكش نمى‌كند.

اسب‌ها را بنگر كه در ميان دو اردو؛ و بدون طبل و پرچم، ميدان نبرد را عرصه تاخت‌وتاز قرار داده‌اند».[٢]

[١] . العقد الفريد ٣/ ٢٥٤.

[٢] . المستطرف ٢/ ٣٠٦: