پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٧٠ - ٢ معتصم عباسى

٢. معتصم عباسى‌

بنا به قول «ذهبى» ابو اسحاق، محمد بن هارون الرشيد، ملقب به معتصم به سال ١٨٠ ق. زاده شد و به گزارش «صولى» تولد معتصم در ماه شعبان سال ١٧٨ ق. بوده است. مادرش ام ولد (كنيز) بود به نام «مارده» كه بيش از همگان مورد توجه هارون الرشيد قرار داشت.

معتصم، دلير بود و همت والا داشت، اما از دانش بى‌بهره بود. در حالى معتصم خوانده مى‌شد كه بيشترين فاصله را با اعتصام (چنگ زدن) به ريسمان الهى گرفته بود. فساد اخلاقى داشت و غلامى به نام «عجيب» داشت كه سخت شيفته و دلباخته او بود.

در مسأله خلق قرآن راه برادرش مأمون را در پيش گرفت و عمر خود را در آزمون مردم با مسأله خلق قرآن سپرى كرد. در اين مورد به تمام مناطق نامه نوشت و نيز به معلمان و مربيان فرمان داد تا مسأله خلق قرآن را به كودكان بياموزند. مردم از اين جهت سخت در تنگنا قرار گرفته بودند. او عالمانى را به دليل تن ندادن به نظريه خلق قرآن كشت و «احمد بن حنبل» از جمله عالمانى بود كه به جهت مخالفت با نظريه خلق قرآن كيفر شد. گفته‌اند: آن‌چنان او (احمد) را زد كه بيهوش شد و پوست بدنش جدا شد، آن‌گاه او را در بند كشيد و به زندان افكند.[١]

معتصم كوتاه‌فكر و در برخورد با مخالفان سياسى و ديگر مخالفان خود، سنگدل و بى‌رحم بود. در امور اداره مملكت، كارآزمودگى سياسى ناچيزى‌

[١] . مجله« دراسات و بحوث»/ ٩٤.