پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٦٨ - موضعگيرى امام جواد عليه السلام در برابر ابن اكثم

انگيزه مأمون از وصلت با امام جواد

براى اين وصلت دو انگيزه وجود داشت: يكى اين‌كه مى‌توانست راهكارى تبليغاتى براى مأمون باشد تا از اين رهگذر به همگان القا كند كه بى اندازه به خاندان رسالت علاقه‌مند است. انگيزه دوم كه مى‌توان آن را سبب اصلى اين پيوند دانست و بر انگيزه پيش گفته نيز ترجيح دارد، گماردن جاسوسى براى زير نظر گرفتن امام جواد عليه السّلام بود تا تمام فعاليت‌هاى امام جواد عليه السّلام را به دستگاه حكومتى گزارش كند و اين امر به وسيله ام الفضل دختر خليفه به نحو احسن انجام مى‌گرفت.

موضع‌گيرى عباسيان‌

موضع‌گيرى عباسيان نسبت به اين اقدام مأمون، توأم با كينه و تعصب و ساده‌لوحانه بود، چرا كه تحت تأثير فراوان ظواهر، از تساهل مأمون با امام جواد عليه السّلام سخت ناخرسند بودند. آنان حقيقت و عمق اين اقدام مأمون و اهدافى كه او در اين پيوند دنبال مى‌كرد، درك نمى‌كردند. مأمون نيز از اين حالت عباسيان بهترين استفاده را برده، با رد كردن ادعاها و اظهارات آنان در مورد امام جواد عليه السّلام چنين وانمود مى‌كرد كه دوستدار واقعى اهل بيت عليهم السّلام است.

موضع‌گيرى امام جواد عليه السّلام در برابر ابن اكثم‌

همان‌طور كه پيشتر نقل شد، امام جواد عليه السّلام با يحيى بن اكثم به مناظره فقهى پرداخت تا بى‌مايگى علمى او را بر مردم آشكار نمايد. آن حضرت در مناظره‌ها اهدافى را مى‌جست كه ذيلا مى‌خوانيم: