پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٢٨ - ترجمه

علم شيمى‌

اين دانش از ابتكارهاى يگانه جهان آفرينش، حضرت صادق عليه السّلام است.

جابر بن حيان كه براى خاور زمين افتخارى بزرگ به شمار مى‌رود اين دانش را از محضر امام صادق عليه السّلام فرا گرفت و در آن سرآمد شد.

علم هندسه و شهرسازى علم فلك‌

ترجمه‌

گرايش به ترجمه متون بيگانه به زبان عربى از ويژگى‌ها و نمادهاى حيات علمى آن روزگار بود. كتاب‌هاى پزشكى، رياضيات، فلك و انواع متون سياسى و فلسفى در اين عصر ترجمه شدند كه بسيارى از اين متون را ابن النديم در فهرست خود برشمرده است. سرپرستى ديوان ترجمه برعهده «حنين بن اسحاق» بود. ابن النديم در اين‌باره نوشته است: «ميان مأمون و پادشاه روم مكاتباتى صورت مى‌گرفت. زمانى كه مأمون بر او چيره شد، از وى خواست اجازه دهد كسى را به روم بفرستد تا از ميان كتاب‌هاى قديمى موجود در خزانه پادشاهى نسخه‌هايى را انتخاب كنند. پادشاه روم ابتدا نپذيرفت، اما سرانجام تن به اين خواسته داد.

مأمون جماعتى را به اين مأموريت گمارد كه «حجاج بن مطهر»، «ابن البطريق» و «مسلم»، سرپرست دار الحكمه از جمله آنان بودند. آنان كتاب‌هايى را از ميان يافته‌ها برگزيده، براى مأمون بردند و به فرمان او كتاب‌ها را به عربى ترجمه كردند ...».[١]

[١] . الفهرست/ ٣٣٩.