پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٧٦ - اوضاع سياسى اين برهه تاريخى

جواد عليه السّلام در قرار دادن اوضاع در مسيرى كه تأمين‌كننده مصالح والاى اسلام و مسلمانان است، بايد از روند وضعيت سياسى دوران امامت امام جواد عليه السّلام و روزگارى كه در كنار پدر بزرگوارش زندگى مى‌كرد، شناخت كامل داشته باشيم.

آن حضرت در دو دوره پيش گفته شده، با دو خليفه معاصر بود كه از نظر روش حكومتى دو شيوه متفاوت داشتند، اما هردو در غصب منصب رهبرى بحق مسلمانان و توطئه‌چينى براى آن همسو و ادامه‌دهنده راه خليفگان پيشين بودند.

در چنين شرايطى امام جواد عليه السّلام دوران پيش از رسيدن امامت را معاصر حكومت امين و مأمون بود و روزگار امامت خود را در عصر مأمون و معتصم، دو فرزند هارون الرشيد سپرى كرد.

به منظور آشنا شدن با مهمترين ويژگى‌هاى مرحله نخست زندگى امام جواد عليه السّلام بايد در مورد عمده‌ترين رويدادهاى سياسى اين دوره تأمل كرده، از عوامل اين رويدادها و تأثيرهاى منفى اجتماعى، دينى و اقتصادى آن بر امت اسلامى به طور عام و بر دولت اسلامى به طور خاص اطلاع كافى داشته باشيم.

اين رخدادها را مى‌توان در موارد زير مورد كندوكاو قرار داد:

- فتنه و آشوب ميان امين و مأمون‌

- گرايش‌ها، جهت‌گيرى‌ها و سياست امين‌

- گرايش‌ها، جهت‌گيرى‌ها و سياست مأمون‌

فتنه به وجود آمده ميان محمد (امين) و عبد اللّه (مأمون) فرزندان هارون الرشيد مهمترين رخداد سياسى مرحله‌اى است كه در اين‌جا از ويژگى و شاخصه آن سخن مى‌گوييم و از آن به عنوان «فتنه بزرگ» ياد شده است. اين آشوب و غوغا و به تعبير ديگر فتنه بزرگ، به جنگى خانمانسوز انجاميد و