پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٩٩ - ٥ طب در ميراث امام جواد عليه السلام

معصوم عليه السّلام آمده است، براى فصد زمان خاصى معين كرده‌اند. حجامت نيز در مواضع خاصى از بدن صورت مى‌گيرد، مانند: فرق سر و گودى ميان دو شانه كه براى اين نوع خون‌گيرى نيز از سوى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و امامان معصوم عليهم السّلام زمان خاصى معين شده است. در اين‌جا شمارى از روايات حجامت و فصد را مرور مى‌كنيم:

ابن شهر آشوب در كتاب «معرفة تركيب الجسد» از حسين بن احمد تميمى نقل كرده است كه گفت: «روايت شده است: ابو جعفر ثانى عليه السّلام در روزگار مأمون فصدكننده‌اى را طلبيد و به او فرمود: رگ زاهر مرا بگشا و مرا فصد كن.

آن مرد گفت: اى سرورم، چنين رگى را نمى‌شناسم و نام آن را نيز نشنيده‌ام.

ابو جعفر عليه السّلام جاى فصد را به او نشان داد و چون آن مرد رگ را گشود آبى زرد از رگ جريان گرفت و طشت (پيمانه) پر شد. در اين هنگام حضرت به او فرمود: رگ را نگاه دار، سپس دستور داد طشت را خالى كردند.

حضرت از مرد خون‌گير خواست تا رگ را رها كند و اين‌بار از نوبت قبلى [زردابه‌] كمترى خارج شد. آن‌گاه ابو جعفر عليه السّلام به او فرمود: رگ را ببند و چون رگ را بست، ابو جعفر، صد دينار به او داد.

آن مرد دينارها را گرفته و نزد «يوحنا بن بختيشوع»[١] رفت و ماجراى‌

[١] . يوحنا بن بختيشوع، پزشك برادر معتمد بود و در سال ٨٩٣ م/ ٢٧٩ ق. به عنوان اسقف موصل بدان سامان فرستاده شد. اين تاريخ با زمان حيات امام جواد عليه السّلام و تاريخ شهادت آن حضرت كه در ٢٢٠ ق. فاصله زيادى دارد. ظاهرا بايد طبيب مورد اشاره در متن، جبرئيل بن بختيشوع بن جرجيس، پزشك مأمون باشد كه در سال ٨٢٨ م/ ٢١٢ ق. چشم از جهان فرو بست. خاندان بختيشوع همگى طبيب، نسطورى و از مردم جندى‌شاپور بودند. آنان حدود سه قرن به خليفگان عباسى خدمت كردند. جرجيس بن جبرئيل و بختيشوع بن جبرئيل شهرت بسزايى يافتند.