پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٧٥ - مرحله آغازين معرفى جانشين(١٥٠ - ١٧٨ ق)

زمان حياتش و وصى او پس از وفاتش است و فرمانش نافذ است و [اين حق‌] براى او [محفوظ] است.

آن‌گاه محمد بن زيد قصد امام كاظم عليه السّلام از اين كار را روشن كرده، گفت:

اى حيدر، به خدا سوگند كه او امروز فرزندش را به‌عنوان امام [پس از خويش‌] معرفى كرد».[١]

آن‌گاه كه ضرورت ايجاب مى‌كرد امام كاظم عليه السّلام در قالب الفاظى صريح و به دور از ابهام و كنايه و بى‌نياز به تأويل و تفسير، مردم را از امامت فرزندش امام رضا عليه السّلام آگاه مى‌كرد. «عبد اللّه بن حارث» كه مادرش از نوادگان «جعفر بن ابى طالب» بود مى‌گويد: «ابو ابراهيم عليه السّلام ما را فراخواند و چون گرد آمديم، فرمود: آيا مى‌دانيد شما را براى چه گرد آورده‌ام؟

گفتيم: نه.

امام عليه السّلام فرمود: گواه باشيد كه اين فرزندم على، وصى و متصدى كارهاى من و جانشين من است و هركس ناگزير از ديدار من باشد، بايد با كتاب (نامه) او به ديدارم بيايد.[٢]

اين صراحت بيان امام كاظم عليه السّلام منحصر به اجتماع‌هاى خصوصى و دور از چشم اغيار بود، اما در حضور عامه مردم الفاظى دو پهلو به كار مى‌برد و تأويل و تفسير كلام خود را برعهده شنوندگان مى‌گذارد.

«حسن بن بشير» مى‌گويد: «همان‌گونه كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله امير المؤمنين على بن ابى طالب را در روز غدير برپا داشته، به مردم معرفى فرمود، ابو الحسن، موسى بن جعفر عليه السّلام نيز فرزندش على را برپا داشته، به حاضران‌

[١] . عيون اخبار الرضا ١/ ٢٨.

[٢] . اصول كافى ١/ ٣١٢؛ عيون اخبار الرضا ١/ ٢٧؛ الارشاد ٢/ ٢٥٠؛ اعلام الورى ٢/ ٤٥( به نقل از: كلينى و الارشاد ٢/ ٢٥٠ و ٢٥١)؛ طوسى، الغيبه/ ٣٧ و بحار الانوار ٤٩/ ١٦( به نقل از: همان‌ها).