پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٨٧ - ٣ گفتوگوى امام رضا عليه السلام با على بن جهم

بود، در دل خود نهان مى‌كردى و از مردم مى‌ترسيدى با آن‌كه خدا سزاوارتر بود كه از او بترسى». در اين‌باره چه مى‌گويى؟

امام عليه السّلام فرمود: واى بر تو! تقواى الهى در پيش گير، نسبت ناروا بر پيامبران خدا روا مدار و كتاب خداى- عزّ و جلّ- را تأويل مكن، چرا كه خداوند- جل و علا- فرموده است: «وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ؛[١] و تأويل آن (قرآن) را جز خدا و ريشه‌داران در دانش كسى نمى‌داند».

[اينك پاسخ تو را مى‌دهم.] اما اين‌كه خواندى «و [اين‌گونه‌] آدم به پروردگار خود عصيان ورزيد و بيراهه رفت» [به تقدير و اراده خداوند بود، زيرا] خداى- عز و جل- آدم را به‌عنوان حجت و جانشين خود در زمين آفريد و نه براى ماندگارى در بهشت. وانگهى نافرمانى آدم در بهشت بود نه در زمين تا بدين وسيله اراده و تقدير حضرت احديت [كه آفرينش انسان بود] به انجام برسد. زمانى كه آدم به‌عنوان خليفه خداوند بر زمين، به زمين فروفرستاده شد، براساس آيه‌ «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى‌ آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِيمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَى الْعالَمِينَ؛[٢] به يقين خداوند آدم و نوح و خاندان ابراهيم و خاندان عمران را بر مردم جهان برترى داده است»، از گناه دور ماند.

اما فرموده حضرت احديت كه «و ذو النون را [ياد كن‌] آن‌گاه كه خشمگين رفت و پنداشت كه ما هرگز بر او قدرتى نداريم» بدين معناست كه او پنداشت خداوند- عز و جل- روزى را بر او تنگ نخواهد گرفت كه خود در آيه ديگر فرموده است، «وَ أَمَّا إِذا مَا ابْتَلاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ؛[٣] و اما چون وى را مى‌آزمايد و روزى‌اش را بر او تنگ مى‌گرداند». [آن‌گونه كه تو مى‌گويى‌] اگر مى‌پنداشت كه خداوند بر او

[١] . آل عمران/ ٧.

[٢] . آل عمران/ ٣٣.

[٣] . فجر/ ١٦.