پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٦٤ - رخدادهاى سياسى قبل از ولايتعهدى

قيام علويان تأثير بسزائى در آشفتگى و بى‌نظمى داخلى و تصميم‌گيرى و موضع‌گيرى‌هاى نظامى و سياسى داشت.

در سال ٢٠١ ق. مردم بغداد دستخوش نابسامانى و پريشانى بزرگى شدند تا آن‌جا كه بغداد در آستانه ويرانى كامل قرار گرفت. بسيارى از مردم آن سامان به دليل غارتگرى، گرانى، اسارت و ويرانى خانه‌هاى خود را ترك كردند.[١]

سرانجام مأمون، علويانى را كه رهبرى شورش را برعهده داشتند، مورد عفو قرار داد، اما اين بدان معنا نبود كه از ترور و ايجاد وحشت دورى جسته بود، بلكه مانند پيشينيان خود براى خاموش كردن صداى معترضان و آنان كه در انديشه از ميان برداشتن حكومت عباسيان بودند، از ابزار وحشت و ترور استفاده مى‌كرد. مأمون «هرثمة بن اعين» را عليرغم اين‌كه نسبت به خليفه اخلاص مى‌ورزيد از پاى درآورد. «حسن بن سهيل» رقيب هرثمه با دسيسه خود زمينه نابودى هرثمه را فراهم آورده بود.[٢]

مأمون به مخالفان اجازه نمى‌داد تا برخلاف منش و روش او چيزى بگويند. او يكى از شاعران را به «سند» تبعيد كرد، زيرا آن شاعر نگون‌بخت در مذمت و هجو يك قاضى منحرف كه با مأمون رابطه داشت شعرى سروده بود.[٣]

افزون بر آشفتگى و نابسامانى داخلى، چالش‌ها و هماوردى‌هاى خارجى نيز خطر بزرگى براى حكومت عباسيان به شمار مى‌رفت. دولت‌هاى غير مسلمان و مشرك در پى فرصتى بودند تا حكومت- هرچند به ظاهر- اسلامى و كيان اسلام را از ميان بردارند و به همين منظور خود را براى فرصت مناسبى‌

[١] . العبر في خبر من غبر ١/ ٢٦٣.

[٢] . تاريخ ابن خلدون ٥/ ٥٢١.

[٣] . مروج الذّهب ٣/ ٣٤٥.