پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٦٧ - انگيزه مأمون از تحميل ولايتعهدى بر امام رضا عليه السلام

مأمون تن در داد. مأمون به نگاهبان امام عليه السّلام دستور داد تا او را از راهى جز راه كوفه و قم، نزد او بياورد. نگاهبان نيز به منظور تأمين خواسته مأمون، امام عليه السّلام را از مسير بصره، اهواز و فارس به «مرو» بردند.

چون امام رضا عليه السّلام به مرو رسيد مأمون به امام رضا عليه السّلام پيشنهاد پذيرش خلافت و امارت داد، اما امام نپذيرفت. گفت‌وگو در اين زمينه دو ماه به درازا كشيد و هماره امام عليه السّلام از قبول چنين پيشنهادى سرباز مى‌زد.

چون سخن در اين زمينه زياده از حد شد و نتيجه‌اى به همراه نداشت، مأمون با اصرار فراوان از امام رضا عليه السّلام خواست تا منصب ولايت‌عهدى را بپذيرد و به‌طور غيرمستقيم امام عليه السّلام را تهديد كرد كه در صورت نپذيرفتن ولايت‌عهدى او را خواهد كشت.

امام عليه السّلام كه چاره‌اى جز پذيرش اين خواسته نداشت شروطى معين كرده، فرمود: به شرطى تن به پذيرش ولايت‌عهدى مى‌دهم كه به كارى فرمان ندهم، از چيزى باز ندارم، قضاوت نكنم، چيزى از وضعيت موجود را تغيير ندهم و تو [بايد بپذيرى كه‌] مرا از تمام آنچه گفتم، معاف دارى.[١]

مأمون شروط امام رضا عليه السّلام را پذيرفت و در روز پنج ماه مبارك رمضان سال ٢٠١ ق. امام رضا عليه السّلام به ولايت‌عهدى منصوب شد.[٢]

انگيزه مأمون از تحميل ولايت‌عهدى بر امام رضا عليه السّلام‌

اقدام مأمون به نصب امام رضا عليه السّلام در مقام ولايت‌عهدى برآمده از دوستى و محبت او نسبت به اهل‌بيت عليهم السّلام نبود، زيرا فريبايى‌هاى قدرت و حكومت، بر

[١] . عيون اخبار الرضا ٢/ ١٤٩- ١٥٠.

[٢] . همان/ ٢٤٥.