بودند، ترسيم مى‌كند. روشن است كه اين نظريه، زاييده انديشه نبوده، بلكه با نمود در مجموع نصوص و محتويات آن به اصالت آن پى مى‌بريم؛ نصوصى كه افق‌هاى روشنى را پيش روى پيروان اهل‌بيت عليهم السّلام؛ يعنى جماعت صالحان كه خط فكرى- سياسى اهل‌بيت عليهم السّلام را پذيرفته و در راه عقيده ناب و اصول مبتنى بر حق، آماده هرگونه جانبازى و فداكارى بودند، گشوده‌اند.

اين دوره شاهد فزونى گرفتن فعاليت‌هاى گسترده علمى شيعيان و پيروان اهل‌بيت عليهم السّلام بود كه در تأليف، تدوين، تدريس، روايت حديث و ديگر عرصه‌هاى علمى رايج آن دوره، تبلور مى‌يافت. همچنين شمار شاگردانى كه پيرو اهل‌بيت عليهم السّلام بوده و به مدرسه فقيهان راوى پيوسته بودند چشم‌گير و قابل توجه بود. نگاهى به فهرست راويان و با در نظر گرفتن قوميت‌ها، گرايش‌ها و سطح شناخت آنان و نيز از لابه‌لاى پرسش‌ها و موضوعاتى كه درباره آن از امام رضا عليه السّلام روايت حديث مى‌كردند، به تلاش همه‌جانبه آنان در كسب دانش و سيراب شدن از زلال دانش امام عليه السّلام پى مى‌بريم.

در اين‌جا به معرفى برخى از ياران امام رضا عليه السّلام و آثار آنان مى‌پردازيم:

١. يونس بن عبد الرحمن‌

ترجمه‌نگاران از «يونس بن عبد الرحمن»[١] كتاب‌هاى زير را

[١] . ابو محمد، يونس بن عبد الرحمن، مولاى آل يقطين، ثقه و از اصحاب امام كاظم عليه السّلام و امام رضا عليه السّلام بود. در ميان اصحاب ما خوش‌نام و مقدم بود و منزلت والايى داشت.« ابن نديم» درباره او مى‌گويد:

يونس بن عبد الرحمن از اصحاب موسى بن جعفر عليه السّلام، از موالى آل يقطين و علامه زمان خويش بود كه كتاب‌هاى زيادى براساس مذهب شيعه نگاشت. آن‌گاه ابن نديم كتاب‌هاى او را برشمرد.

يونس از« اصحاب اجماع» بود. در روزگار هشام بن عبد الملك‌زاده شد. امام صادق عليه السّلام را بين صفا و مروه زيارت كرد، اما روايتى از او نقل نكرد. از امام كاظم عليه السّلام و حضرت رضا عليه السّلام روايت حديث كرد. حضرت رضا عليه السّلام افراد را براى كسب دانش و گرفتن فتوا به او ارجاع مى‌داد. او از كسانى بود كه اموال زيادى را صرف وقف كرد. در سال ٢٠٨ ق. بدرود زندگى گفت. خدايش رحمت كند.