پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١١٨ - نخست پاسخ به انحرافهاى فكرى

مسلمانان تدارك ديده شده بود، روشن كرده، قاعده‌اى كلى از شيوه و عملكردهايى كه دشمنان اسلام براى خدشه‌دار كردن انديشه‌ها و مفاهيم اسلامى در پيش گرفته بودند، به دست داده، فرمود:

مخالفان و دشمنان ما سه دسته اخبار و روايات در فضايل ما جعل كرده‌اند: غلوّ درباره ما، كوتاهى و نارسايى در امر (امامت) ما و بدگويى آشكار از دشمنان ما. پس هرگاه مردم مطالبى آميخته به غلوّ درباره ما بشنوند، شيعيان ما را تكفير كرده، آنان را معتقد به الوهيت ما خواهند خواند و چون روايات تقصير و كوتاهى را ببينند، آن كوتاهى را از ما خواهند دانست و زمانى كه بدگويى صريح و بى‌پرده، همراه با ذكر نام دشمنان ما بشنوند، ما را با ذكر نام به بدى ياد خواهند كرد.[١]

امام عليه السّلام در برخورد با چنين آشفتگى و نابسامانى فكرى چندين روش را برگزيد كه ذيلا تبيين مى‌شود:

نخست: پاسخ به انحراف‌هاى فكرى‌

امام رضا عليه السّلام به منظور گسستن پيوند منحرفان با تمام گونه‌هاى انحرافات فكرى، گام به ميدان مبارزه نهاد. حضرتش تمام جوانب جريان‌هاى انحراف و جريان‌سازان منحرف را در نظر گرفته، گاهى اصل جريان را و زمانى جريان‌سازان و افرادى را كه تحت‌تأثير آن قرار گرفته بودند مورد نقد قرار داده، آنان را به مردم مى‌شناساند و به تنوير افكار مسلمانان مى‌پرداخت. يكى از اين تفكرهاى منحرف كه جاى پايى در جامعه آن روز داشت و كسانى را نيز جذب كرده بود، جريان «مشبّهه» بود كه خداوند- عزّ و جلّ- را به اشياء

[١] . عيون اخبار الرضا ١/ ٣٠٤.