پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٢٧٢ - ٢ گفتوگو با ارباب اديان

خود را به وسيله آن برطرف كند يا كه با اين خلق، به برترى و جايگاهى رسد كه جز به وسيله آن آفريده به آن دست نمى‌يافت و پيش از آفرينش نيز بدان نرسيده بود و با آفرينش خلق، خود را دستخوش كاستى يا فزونى نمى‌ديد. اى عمران، [به آنچه گفتم‌] پى بردى؟

عمران گفت: سرورم، به خدا سوگند آرى.

امام عليه السّلام فرمود: اى عمران، چنانچه خداوند از سر نياز، خلق را آفريده بود، [به يقين‌] جز به اندازه رفع نياز خود نمى‌آفريد [و از همين‌رو] مى‌بايست چند برابر آنچه آفريده بود مى‌آفريد، چرا كه هرچه ياران، بيشتر باشند سرپرست و بزرگ ايشان قويتر خواهد شد.

اى عمران، [بدان‌كه‌] نياز، او را فرونگيرد و آنچه از خلق آفريد، [نه براى نياز خود بود بلكه‌] پاره‌اى از آنان نياز خود را به وسيله برخى ديگر برآورده سازند، چرا كه هيچ‌يك از خلق [به تنهايى‌] نمى‌تواند نياز خود را برآورده سازد. و جماعتى از ايشان را بر دسته‌اى ديگر برترى بخشيد، بدون اين‌كه به آن كس كه برترى داده، نيازى داشته باشد و بر كسى كه خوار نموده، عيب و خدشه‌اى وارد كرده باشد، پس خلق را به همين جهت آفريد.

عمران گفت: اى سرور من، آيا [آن، موجود نخستين‌] در نفس خودش براى خودش معلوم بود؟

امام عليه السّلام فرمود: علم به چيزى و آنچه كه به واسطه آن بر آن استدلال مى‌شود (صورت ذهنى) تنها براى نفى و ردّ خلاف آن است تا اين‌كه خود آن شى‌ء، به وسيله آنچه از آن نفى شده، موجود باشد و شى‌ء را به اندازه كردن و در حدّى پنداشتن (درآوردن) نفى كند. اى عمران، فهميدى.

عمران گفت: آرى به خدا سوگند سرور من. به من بگو آن هستى واحد