پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٣٣٠ - ٩ گفتوگوى امام رضا عليه السلام با سليمان مروزى

مى‌گيرد [نيز] آگاه نيست. خداوند [از چنين نسبت‌هايى‌] منزه و بس بالاتر و والاتر است.

سليمان گفت: از آن‌رو گفتم آنچه را كه در آن‌ها قرار مى‌گيرد نمى‌داند كه پايانى و غايت براى آن دو (بهشت و دوزخ) نيست و حضرتش آن دو را جاودانه و هميشگى خوانده و ما نمى‌پسنديم كه براى آن دو پايانى قائل شويم.

امام عليه السّلام فرمود: علم خداوند به آن [پاداش‌ها و كيفرها] موجب انقطاع آن دهش‌ها و كيفرها نمى‌شود، زيرا خود [ضرورت استمرار] آن را مى‌داند و از همين‌رو [براساس علم خود] بر آنان مى‌افزايد و از ايشان بازنمى‌دارد. خداى- عز و جل- [درباره دوزخيان‌] فرموده است: «كُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْناهُمْ جُلُوداً غَيْرَها لِيَذُوقُوا الْعَذابَ‌[١]؛ هرچه پوستشان بريان گردد، پوست‌هاى ديگر بر جايش مى‌نهيم تا عذاب را بچشند» و درباره [پاداش‌] اهل بهشت فرموده است:

«عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ[٢]؛ [كه اين‌] بخششى است كه بريدنى نيست» و نيز فرموده است: «وَ فاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ* لا مَقْطُوعَةٍ وَ لا مَمْنُوعَةٍ[٣]؛ و ميوه‌هاى فراوان. نه بريده و نه ممنوع است».

بنابراين، خداى- عز و جل- با علم [به فزونى گرفتن شمار ساكنان بهشت و دوزخ‌] افزودن [پاداش و كيفر] را قطع نمى‌كند. آيا آنچه را كه بهشتيان مى‌خورند و مى‌نوشند، خداوند جايگزين آن‌ها نمى‌كند؟

سليمان گفت: آرى. جايگزين مى‌كند.

امام عليه السّلام فرمود: [با اين حال‌] آيا خداوند در حالى‌كه [آشاميدنى‌ها و خوردنى‌ها] جايگزين مى‌كند [درست است كه بگوييم:] از آنان بازداشته،

[١] . نساء/ ٥٦.

[٢] . هود/ ١٠٨.

[٣] . واقعه/ ٣٢ و ٣٣.