اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ١٢٧ - ملاعبدالله تونى(م ١٠٧١ ق)

حجّت نمى‌داند و با حجّيت استصحاب نيز مخالف است؛ و همچون اخباريان، تقليدكردن از ميت را جايز مى‌داند.[١]

برآورد كلّى اين رويكردها، نشان مى‌دهد كه او فردى اصولى، با مشربى خاصّ و مستقل بوده است كه در برخى از موارد، به اخباريان نزديك مى‌شده و هرچند تمايل به اخباريگرى داشته، در بسيارى از فتاواى خود، با اخباريان مخالفت كرده است. براى نمونه، اجماع را حجّت مى‌داند؛ تقسيم چهارگانه اخبار را به صحيح و موثّق و حسن و ضعيف، قبول دارد؛ ظواهر قرآن را به تنهايى حجّت مى‌داند؛ خبر واحد بدون قرينه را حجّت نمى‌داند؛[٢] احاديث كتب اربعه را قطعى‌الصدور نمى‌داند، هرچند با شرايطى آنها را حجّت مى‌داند؛[٣] و بر خلاف بيشترِ اخبارى‌ها كه نماز جمعه را در زمان غيبت كبرا واجب مى‌دانند، او آن را حرام مى‌داند و رساله‌اى نيز در حرمت آن مى‌نويسد.[٤]

مهم‌ترين آثار فاضل تونى عبارت‌اند از:

١. الوافية فى اصول الفقه، مهم‌ترين كتابِ باقى‌مانده از او، شامل تحقيقات مهمّى به‌ويژه در مباحث عقلى و اجتهاد و تقليد، كه بزرگانى چون سيّد جواد عاملى صاحب مفتاح الكرامة (م ١٢٢٦ ق)، سيّد مهدى بحرالعلوم (م ١٢١٢ ق) و وحيد بهبهانى (م ١٢٠٥ ق) و صدرالدين محمّد همدانى و سيّد محسن اعرجى حسنى كاظمى (م ١٢٢٧ ق) و سيّد حسن حسينى، شروحى بر آن نوشته‌اند.[٥]

٢. فهرست تهذيب الاحكام شيخ‌طوسى، كتاب پژوهشىِ جامع و بى‌نظيرى كه از نوآورى‌هاى او بوده‌[٦] و به گفته خود مؤلّف «مهم‌ترين چيزى است براى كسى كه مى‌خواهد در فقه كار كند، و كسى مرا در اين كار سبقت نگرفته است».[٧]

[١]. همان، ص ١٧١- ١٧٤، ٢٠٢- ٢٠٣، ٢٣١- ٢٣٣، ٣٠٠- ٣٠٥.

[٢]. همان، ص ١٥١، ١٥٩، ١٦٦، ٢٥٨- ٢٥٩.

[٣]. همان، ص ٢٧١، ٢٥١- ٢٥٥ و ٢٦٦.

[٤]. أمل الآمل، ج ٢، ص ١٦٣.

[٥]. الذريعة، ج ٦، ص ٢٣٠، ش ١٢٩٢ و ج ١٤، ص ١٦٤- ١٦٧، ش ٢٠٢٧- ٢٠٣٠ و ج ٢٥، ص ١٤، ش ٧٤.

[٦]. روضات الجنات، ج ٤، ص ٢٤٥؛ ريحانة الأدب، ج ١، ص ٣٥٦؛ الذريعة، ج ١٦، ص ٣٨٢، ش ١٨٧٤.

[٧]. الوافية فى اصول الفقه، ص ١٣٣.