اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ٤٥٦ - تعريف مفهوم موافق

ولى در مقابل اين نظر و استدلال، مشهور از اخباريان مانند: شيخ‌حرّ عاملى،[١] سيّدنعمة الله جزايرى،[٢] شيخ‌يوسف بحرانى‌[٣] و فيض‌كاشانى‌[٤] تعدّى‌كردن حكم از منطوق به محلّ ديگر را حجّت نمى‌دانند و آن را نوعى قياس مى‌دانند.

بلكه شيخ‌حرّ عاملى مى‌گويد: يكى از فرق‌هاى اخباريان با مجتهدان در اين است كه اخباريان، قياس اولويت را حجّت نمى‌دانند؛ ولى اصوليان و مجتهدان، آن را حجّت مى‌دانند.[٥]

و از سيّدنعمة الله جزايرى نقل شده: مجتهدان، قياس اولويت را معتبر مى‌دانند؛ بلكه آن را بر اخبارى كه به اصطلاح متأخّران صحيح نيستند، مقدّم مى‌دارند؛ ولى اخباريان اعتنايى به قياس اولويت ندارند و معتقدند آن از طريق جمهور اهل‌سنّت است و حق با اخباريان است.[٦]

و برخى‌[٧] هم در اين فرق، از اين دو پيروى كرده‌اند؛ امّا بايد ديد آيا اين نسبت، صحيح است، يا نه؟

به نظر مى‌رسد كه اين سخن در باره مشهور از اخباريان، صحيح است؛ امّا نمى‌توان آن را به تمام آنان نسبت داد. لذا شيخ‌حسين كركى با اين كه اخبارى‌

است، قياس اولويت را حجّت مى‌داند. وى مى‌گويد: خلافى در حجّيت مفهوم موافق نيست، و حق، اين است كه اين قياس نيست و از فحوا استفاده مى‌شود و دلالت آن قطعى است و به اجماع علما حجّيت دارد.[٨]

به‌هرحال در نفى حجّيت قياس اولويت، سيّدنعمة الله جزايرى مى‌گويد: آن قياسى كه ابليس قياس كرد و امام صادق (ع) آن را باطل نمود، قياس اولويت است، و

[١]. الفوائد الطوسية، ص ٤٤٨ و ٤٥٧.

[٢]. الأنوار النعمانية، ج ١، ص ٢٣٥.

[٣]. الحدائق الناضرة، ج ١، ص ٦٠.

[٤]. مفاتيح الشرائع، ج ٢، ص ٢٤٣- ٢٤٤؛ مصابيح الظلام، ج ١، ص ٦٤.

[٥]. الفوائد الطوسية، ص ٤٤٨.

[٦]. فاروق الحقّ، ص ٢١.

[٧]. دائرةالمعارف بزرگ اسلامى، ج ٧، ص ١٦٢.

[٨]. هداية الأبرار، ص ٢٧٣ و ٢٩٤.