و در خبر است كه چون آدم-عليه السّلام-در زمين محتاج شد به آتش،خداى تعالى جبريل را گفت:جمره‌اى از دوزخ برگير و به آدم بر،جبريل گفت:بار خدايا تو عالم‌ترى اگر جمره‌اى از دوزخ به زمين برم زمين با هرچه در او است سوخته شود.

گفت:برو و آن را هفت بار به آب بشوى آنگه به زمين بر.

و در خبرى ديگر هست كه اين آتش شما جزوى است از چهل و چهار جزء از آتش دوزخ [١]به انواع عذاب كه خداى تعالى اعداد كرده است در او-اعاذنا اللّٰه و ايّاكم من عذابه [٢]برحمته.

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَ الدَّمُ -الآية،حق‌تعالى بيان آن جمله كرد كه گفت:

إِلاّٰ مٰا يُتْلىٰ عَلَيْكُمْ ،[چون در آيت مقدّم بر اطلاق تحليل كرد بهيمة الانعام را ازآنجا بعضى را استثنا كرد بر اجمال و حوالت بر آيت دگر كرد،گفت:] [٣]إِلاّٰ مٰا يُتْلىٰ عَلَيْكُمْ ،مگر آنچه بر شما خوانند پس از اين و اين دليل است بر آنكه تأخير البيان عن وقت الخطاب [٤]روا باشد الى وقت الحاجة.چه محال است كه [٥]حالت خواندن رسول-عليه السّلام-آن آيت كه در او گفت: إِلاّٰ مٰا يُتْلىٰ عَلَيْكُمْ ،حالت خواندن اين آيت باشد.و به هر حال و به دو وقت فروخوانده باشد و اين دليل باشد بر اين كه گفتيم خطاب كرد به اين آيت با جملۀ مكلّفان.گفت حرام كردند بر شما به لفظ ما لم يسمّ فاعله بر فعل مجهول و در قرآن از اين [٦]بسيار است كه افعال خداى تعالى به لفظ ما لم يسمّ [٧]گفته است براى آن‌كه معنى معلوم است و اشتباهى نيست.

و نحوه قوله: كُتِبَ عَلَيْكُمُ [٨]...در جملۀ قرآن.و قوله: عُلِّمْنٰا مَنْطِقَ الطَّيْرِ [٩]...، اَلْمَيْتَةُ ،و اصل اين كلمه مشدّد است.آنگه تخفيف كردند.هر دو لغت است،يقال:

ميت و ميّت و سيد و سيّد و هين و هيّن و لين و ليّن [١٠].و اصل ميّت ميوت بوده است من مات يموت.و اين جا به تشديد نخوانده‌اند الّا ابو جعفر المدنىّ.و بعضى اهل علم

[١] .مر+باشد.

[٢] .مت:ندارد.

[٣] .اساس و مت:افتادگى دارد،از وز افزوده شد.

[٤] .مر:حاجت.

[٥] .وز+در.

[٦] .مر+نوع.

[٧] .تب،مر+فاعله.

[٨] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١٧٨.

[٩] .سورۀ نمل(٢٧)آيۀ ١٦.

[١٠] .لت،همۀ مشدّدها را مقدّم آورده است.