روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٢٦ - ترجمه

[١] ،و اين[آيت] [٢]برخواند [٣]: وَ هَلْ نُجٰازِي إِلاَّ الْكَفُورَ [٤]،آنگه گفت:

سياق آيت دليل آن مى‌كند كه آيت خطاب با كافران است و مراد از آيت كفّارند في قوله: وَ لاٰ يَجِدْ لَهُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ وَلِيًّا وَ لاٰ نَصِيراً ،و آنكه او را ولى و نصير نباشد [٥]كافر بود،و اين معتمد نيست براى آن‌كه«من دون اللّٰه»گفت،و كافر را و جز كافر را بدون خداى ولى و نصير نباشد.

و اين قول كه حسن بصرى گفت از تخصيص آيت به كافران موافق مذهب ماست،براى آن‌كه كافران باشند كه مقطوع على عقابهم [٦]باشند امّا فسّاق مؤمنان عفو در حقّ ايشان مجوّز است.

و عبد اللّٰه عبّاس و سعيد جبير گفتند [٧]:مراد به«سوء»شرك است،امّا تعلّق معتزله به اين آيت كه: مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ ،هركه كارى كند بد [٨]او را جزا كنند درست نباشد،براى آن‌كه بيان كرديم كه:عموم را صيغتى مخصوص نيست كه در خصوص مستعمل نباشد،و چون ايشان اخراج كنند از آيت تائب را و صاحب صغيره را،شايد كه ما اخراج كنيم از عموم آيت آن را كه عفو متناول باشد او را.

قوله: وَ مَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصّٰالِحٰاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثىٰ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ ،آنگه حق‌تعالى بر عادت آن‌كه هركجا وعيدى گويد،به عقب آن و عدى گويد [٩]،گفت: وَ مَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصّٰالِحٰاتِ ،هركه او از اعمال صالحات چيزى كند.و«من»تبيين راست. مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثىٰ ،«من»روا باشد كه تبيين را بود،و روا باشد كه زياده بود و بدل«من»باشد،و تقدير[٣٤٤-پ]چنين[باشد] [١٠]كه [١١]:و من يعمل من الصّالحات ذكرا كان او انثى و هو مؤمن،«واو»حال راست،و براى آن ايمان به