مخاض و ربعى بنت لبون و ربعى حقّه و ربعى جذعه،و اين روايت است از اميرالمؤمنين على-عليه السّلام.و بعضى دگر گفتند:اخماس است،بيست بنت مخاض،و بيست بنت لبون،و بيست ابن لبون،و بيست حقّه،و بيست جذعه،و اين از عبد اللّٰه مسعود روايت است.و در اخبار ما هر دو آمده است،و اين روايات متكافى است،و اولى‌تر تخيّر [١]باشد و به سه سال بستانند.

امّا ديۀ اهل ذمّه بهرى گفتند كه:چون ديت[٣٣٣-ر]مسلمانان است،و اين روايت كرده‌اند از ابو بكر و عثمان و عبد اللّٰه مسعود و ابراهيم نخعى و مجاهد[و] [٢]زهرى و شعبى،و اين مذهب ابو حنيفه است و اصحاب او.

و بعضى دگر گفتند:نيمۀ ديت مسلمان باشد،و اين روايت است از عمر خطّاب و عمر بن عبد العزيز و عمرو بن شعيب،و بعضى دگر گفتند:بر ثلث ديت مسلمان باشد،و اين قول سعيد بن المسيّب است و مذهب شافعى و اسحاق و ابو ثور.

و احمد حنبل گفت:اگر قتل عمد باشد،مانند ديت مسلمان باشد،و اگر خطا بود نيمۀ ديت مسلمان،و معاهد و مستأمن و ذمّى يك معنى دارد،و به نزديك ما هشصد [٣]درم باشد،و فرقى نبود ميان اهل كتاب أعنى جهودان و ترسايان و ميان گبركان [٤]در اين باب به نزديك ما كه ديت هريكى از ايشان هشصد [٥]درم باشد،و مذهب شافعى و مالك با مذهب[ما] [٦]موافق است در اين باب.

و عمر عبد العزيز [٧]گفت:ديت او نيمۀ ديت مسلمان باشد چنان كه در اهل كتاب گفت،و ابو حنيفه گفت:ديت او چون ديت مسلمان باشد.

قوله: فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيٰامُ شَهْرَيْنِ مُتَتٰابِعَيْنِ ،أى فعليه صيام شهرين متتابعين، هركه نيابد.خلاف كردند در آن‌كه چه نيابد.بعضى گفتند:برده‌اى [٨]كه آزاد كند و بهاى او،و اين قول مجاهد است و بيشتر مفسّران.و بعضى دگر گفتند:نيابد،يعنى

[١] .مر:نخيير.

[٢] .اساس،وز،مت:ندارد،با توجه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٥] [٣] .تب،مر،لت:هشتصد.

[٤] .مر:گبران.

[٦] .اساس:ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٧] .مت،مر:عمر بن عبد العزيز.

[٨] .مر:بنده‌اى.