عبد اللّٰه عبّاس است و زهرى و شعبى و ابراهيم و نخعى و قتاده و ابن زيد و اين مذهب شافعى است،و بعضى دگر گفتند:مراد آن است كه او اگرچه از كافران معاهد باشد او مؤمن باشد،و اين مذهب ماست و قول جماعتى مفسّران چون حسن بصرى و ابراهيم النّخعى،الّا آن‌كه مذهب ما آن است كه ديت به وارثان مسلمانش دهند و به كافران ندهند،و اگر هيچ وارث مؤمن ندارد [١]ديت [٢]بيت المال را باشد،و مراد به عهد ذمّه است،و خطا آن باشد كه او قصد چيزى دگر كند آن بر نيايد چيزى دگر برآيد.

امّا ديت،به نزديك ما شش جنس باشد:شتر و گاو و گوسفند و زر و سيم و حلّه،اگر مرد اهل شتر باشد صد شتر،و اگر اهل گاو باشد دويست گاو،و اگر اهل گوسپند باشد هزار گوسپند،و اگر اهل زر باشد هزار دينار،و اگر از اهل درم باشد ده هزار درم،و اگر از اهل حلّه باشد دويست حلّه،و اين قول ابو يوسف و محمّد الحسن [٣]است و احمد حنبل،الّا آن است كه ايشان از گوسپند دو هزار گفتند، و ابو حنيفه گفت:اصل او سه است زر و درم و شتر،الّا آن است كه گفت:مخيّر باشد و اعواز شرط نكرد.

و شافعى را دو قول است در قديم گفت:صد شتر اگر نيابند [٤]يا هزار دينار يا دوازده هزار درم و بيشتر [٥]فاضل‌تر باشد،و قولى دگر آن است كه در جديد گفت:صد شتر بايد،اگر نيابد انتقال كند با بهايش چندان كه برآيد.و در روايت بعضى اصحاب ما از درم دوازده هزار آمده است.آنگه در تغليظ و تخفيف آن خلاف كردند.

ديت عمد مغلّظ ستانند،اگر زر باشد هزار دينار سرخ،و اگر شتر باشد صد شتر تمام است،و شافعى گفت:در قتل عمد و شبيه[عمد] [٦]ديت بر سه ثلث باشد،سى [٧]حقّه و آن سه‌ساله باشد در چهارم شده كه مستحقّ ركوب باشد سى جذعه و آن

[١] .اساس،مت+و،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها زايد مى‌نمايد.

[٢] .وز،تب،آج،لب،مر،لت+او.

[٣] .لب،مر،لت:محمّد بن الحسن.

[٤] .مر:و اگر نباشد.

[٥] .تب،آج،مر،لت:و شتر.

[٦] .اساس:ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٧] .مر:سى و سه.