روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٨٧ - ترجمه

مفرد آورد،أ لا ترى الى قول الشّاعر:

وعدنا الصّالحين لهم جزاء و جنّات و عينا سلسبيلا
و«جنّات»و«عين [١]»را نصب كرد بر موضع جزا به اضمار أنّ [٢]و تقدير آيت اين است كه:انّ لهم مغفرة و اجرا عظيما.خداى تعالى براى ترغيب مكلّفان بر طاعت ايشان را وعدۀ آمرزش و ثواب مى‌دهد [٣]تا داعى [٤]ايشان قوى بود به فعل طاعت و اجتناب معصيت.و وجهى دگر در تقدير آيت آن است كه موعود به را محذوف گويند،و التقدير:وعد اللّٰه الّذين آمنوا و عملوا الصالحات الجنّة.

آنگه كلامى مستأنف از سر گرفت و گفت: لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِيمٌ و اين جمله‌اى باشد از مبتدا و خبر و مراد به«اجر»ثواب است بلا خلاف،براى آن‌كه اجر مزد بود و مزد عقيب [٥]عمل بود [٦]،چون عمل كه در آيت است ايمان است و عمل صالح اجر و مزد آن لا محال ثواب باشد.و اصل مغفرت ستر باشد چنان كه گفتيم پيش از اين.

آنگه در برابر آن چون ذكر ثواب مطيعان [٧]كرد بيان عقاب كافران و عاصيان بگفت [٨]تا بطرفى [٩]التّرغيب و التّرهيب و الخير و الشّرّ،مكلّفان را تحريض كرده باشد.

گفت: وَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآيٰاتِنٰا أُولٰئِكَ أَصْحٰابُ الْجَحِيمِ ،گفت:

آنان كه كافر شوند و آيات من به دروغ دارند ايشان اهل دوزخ باشند.و جحيم فعيل باشد بمعنى فاعل،من جحمت النّار،و در قرآن نامى است از نامهاى دوزخ علم با آن‌كه لام در او شده است كالنّجم للثّريّا.

يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللّٰهِ عَلَيْكُمْ ،آنگه تذكر ذكر نعمتها كرد و از دفع اذيّت و بليّت دشمنان از ايشان گفت:ياد كنيد و نعمتهاى من بر شما چون هم [١٠]كردند قومى كه دست به شما دراز كنند و قصد كشتن و هلاك شما كنند.