بيندازيم به نام خداى [١]و ديگرى سگى برگمارد نامعلّم چه حكم باشد آن را؟رسول -عليه السّلام-گفت:هرچه سگ معلّم برگماشته به نام خداى بكشد آن حلال است از آن بخوريد و هرچه سگ نامعلّم [گيرد] [٢]اگر ذكات آن دريابى [٣]پاك است و حلال و الّا مردار باشد. وَ اتَّقُوا اللّٰهَ إِنَّ اللّٰهَ سَرِيعُ الْحِسٰابِ ،آنگه [٤]بندگان خود را وصايت [٥]كرد تا از او بترسند و از معاصى او بپرخيزند [٦]كه وقت حساب او نزديك است و او زود حساب است و اختلاف اقوال در او بگفتيم.

اَلْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبٰاتُ -الآية،حق‌تعالى در اين آيت بيان كرد كه،حلال كردند شما را و بگفتيم كه مانند اين الفاظ از ابنيه [٧]مجهول با خداى تعالى مضاف بود الّا آن‌كه دليلى [٨]راه نمايد بر آنكه نه [٩]فعل خداست.و در طيّبات دو قول گفتند كه بيان كرديم از محلّلات و مستلذّات و آيت به ظاهر دليل آن مى‌كند كه هرچه ملذوذ و مشتهى و مستطاب بود حلال است،الّا ما اخرجه الدّليل وَ طَعٰامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتٰابَ حِلٌّ لَكُمْ .مذهب ما آن است كه اين طعام كه در آيت اضافه كرد با اهل كتاب،مراد حبوب است و لفظ طعام كلام عرب بر گندم و جو غالب باشد.

فامّا طعامى كه ايشان به دست خود مباشرت كنند از مطبوخات و مايعات [١٠]حلال نباشد و پاك نباشد چه ايشان پليدند و نجس‌العين‌اند به نزديك ما.و امّا ذبايح [١١]ايشان هم حلال نباشد براى آن‌كه از شرط استحلال او تسميه است و ايشان تسميه نكنند و اگر كنند نه نام خداى برده باشند نام معبود خود برده باشند معبودى كه اعتقاد كرده‌اند كه عزير پسر اوست و دين موسى و عيسى مؤيّد [١٢]بكرده است و محمّد را تصديق نكرده است و آن نه خداى است جلّ جلاله،و آنچه چنين بود ذبيحه [١٣]باشد نه به نام خداى كشته [١٤]حرام باشد لقوله وَ مٰا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّٰهِ بِهِ ،و بيشتر مفسّران برآنند كه

[١] .تب،آج،لب،مر:و يا سگ برگماريم.سگ معلّم.

[٢] .اساس:ندارد،از وز افزوده شد.

[٣] .تب،مر،لت:در يابيد.

[٤] .مر:آنگاه.

[٥] .مر:وصيت.

[٦] .آج،لب،مر،لت:بپرهيزند.

[٧] .آج،لب:بنيت،مر:نسبه.

[٨] .آج،لب:دليل.

[٩] .لت:ز.

[١٠] .تب:مايعات.

[١١] .مر:ذبح.

[١٢] .مر،لت:مؤبّد.

[١٣] .وز،تب،آج،لب،مر،لت:ذبيحۀ.

[١٤] .مر+شده.