روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٥٢ - ترجمه
حروف[٦٦-پ]جرّ.مفسّران خلاف كردند در آنكه مراد به اين«نجم» چيست.عبد اللّه عبّاس گفت:مراد به نجم ثريّاست و اين اسمى است علم ثريّا را با آنكه [١]لام تعريف در او است و لفظ واحد است.و ثريّا نام هفت ستاره است، شش روشنتر و يكى تاريكتر [٢]چنان كه مردمان روشنايى چشم بدان امتحان كنند،و ازآنجاست قول عرب:إذا طلع النجم عشاء ابتغى الرّاعي [٣]كساء،چون ثريّا نماز شام برآيد شبانا [٤]طلب گليم كنند،يعنى زمستان باشد.و منه قول الشّاعر:
اذا شالت [٥]الجوزاء و النجم طالع
فكلّ [٦]مخاضات الفرات معابر
يعنى تابستان باشد و آب فرات كم باشد هركجا خواهند عبور توان كرد [٧].
إِذٰا هَوىٰ ،اى [٨]سقط و غاب چون فرود[شود] [٩]مجاهد گفت:مراد نجوم آسمان است آنگه كه فرود [١٠]شود،لفظ [١١]جنس و معنى جمع،چنان كه شاعر گفت:
و بات يعدّ [١٢]النجم في مستحيرة
سريع بايدى الآكلين جمودها
و قال آخر:
فبات [١٣]يريه عرسه و بناته
و بتّ اراعى [١٤]النجم اين مخافقه
[١] .آج:بانگ.
[٢] .همۀ نسخهها:روشن و تاريك.
[٣] .آج،آد،گا،كا:الرّعاء.
[٤] .شبانا/شبانان.
[٥] .آج،كا:سالت.
[٦] .آج:و كلّ.
[٧] .آد،گا:توانند كرد؛كا:توان كردن.
[٨] .كا+اذا.
[٩] .اساس:ندارد،از آج افزوده شد.
[١٠] .همۀ نسخهها:فرو.
[١١] .همه نسخهها+است.
[١٢] .اساس:و باتت يعد،با توجه به ضبط بيت در طبرى(٢٥/٢٧)و لسان(مادۀ نجم)تصحيح شد.
[١٣] .آد،كا،گا:فبات.
[١٤] .آد،كا،گا:اريح.