روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١١٥ - ترجمه

هيچ پيغامبر از جملۀ آنان كه پيش [١]تو بودند به قوم خود نيامدند الّا و گفتند كه:

اين جادوست يا ديوانه.اين براى تسلّى رسول گفت،يعنى اوّل كس نه تويى كه اين قوم او را[٥١-ر]تكذيب كردند.

آنگه بر سبيل تعجّب فرمود كه [٢]: أَ تَوٰاصَوْا بِهِ ؛وصيّت كرده‌اند يكديگر را به اين،چنان كه ما گوييم:زبان در دهن [٣]يكديگر كرده‌اند [٤]؟بل خود اينان،و ايشان گروهى‌اند طاغى و متجاوز از حدّ.

آنگه گفت: فَتَوَلَّ عَنْهُمْ ؛از اينان برگرد. فَمٰا أَنْتَ بِمَلُومٍ ؛كه تو مستحق ملامت نه‌اى [٥]و كس تو را بدين ملامت نكند. و در اخبار هست كه:چون اين آيت آمد،رسول-عليه السلام-دل‌تنگ شد و صحابه همچنين،گمان بردند كه وحى منقطع شد و عذاب فرود آمد.حق‌تعالى براى تسلّى رسول-عليه السلام- [٦]آيت فرستاد: وَ ذَكِّرْ ؛ياد ده اى محمّد كه ياد دادن مؤمنان [٧]سود دارد.

وَ مٰا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاّٰ لِيَعْبُدُونِ [٨] ،گفت:من نيافريدم جنّيان و انسيان را الّا براى آن تا [٩]مرا پرستند يعنى غرض من در آفريدن خلقان عبادت است.از اميرالمؤمنين على-عليه السلام-روايت كردند كه گفت معنى آن است كه:

الّا لامرهم [١٠]يعبدون ؛الّا كه [١١]فرمايم ايشان را كه مرا عبادت كنند،و اين اختيار زجّاج است.بيانه قوله: وَ مٰا أُمِرُوا إِلاّٰ لِيَعْبُدُوا اللّٰهَ [١٢]،الآية.مجاهد گفت:الّا ليعرفون،عبد اللّه عبّاس گفت:الّا ليقرّوا لي بالعبوديّة [١٣]،كلبى گفت:الّا