راه گام نهاده‌اند و پس از او نيز، محمدمهدى شمس‌الدين، محمدحسن امين، راشد غنوشى وتوفيق محمد شاوى از مهم‌ترين ادامه دهندگان اين راه‌اند. (٥٦)اين دانشمندان مسلمان اين ظرفيت را در آموزه شورا در قرآن و سنّت مى‌ديدند كه آن را به عنوان سازوكار مناسبى براى تحقق مشاركت سياسى مردم در جهت نظام سازى حكومت دموكراتيك اسلامى به كار گيرند.

در مقابل اين ديدگاه، فهم رايج و سنّتى از شورا عبارت است از «رايزنى» و آگاهى از ديدگاه‌ها و استدلال‌هاى ديگران و انتخاب بهترين آنها. به عبارت ديگر ـ چنان كه بعضى از مفسران تصريح كرده‌اند (٥٧) ـ پيام شورا به معناى اين آيه قرآن كريم نزديك است كه مى‌فرمايد:

{الذين يَستَمِعُونَ القولَ فَيَتَّبِعُونَ أَحسَنَه } ؛ (٥٨)

كسانى كه سخن را مى‌شنوند و بهترين آن را پيروى مى‌كنند.

اين دريافت از مشورت، علاوه بر سازگارى با ريشه لغوى آن، (٥٩) با ظواهر آيات و روايات نيز هماهنگ است و تاريخ و سيره نيز آن را تأييد مى‌كند. اين معنا فقط ناظر به ارائه راهكارى براى دستيابى به قول صواب است و در مورد شكل فردى يا جمعى تصميم‌گيرى ساكت است، اما انديشمندان نوگرا بدون آنكه اين درك از مشاوره را انكار كنند، درصدد استخراج معناى «تصميم‌گيرى جمعى» از آن بوده‌اند تا بتوانند از آن به عنوان سازوكار مناسبى در جهت آشتى ميان اسلام و دمكراسى استفاده كنند.

(٥٦) براى آگاهى از آراى انديشمندان مذكور درباره آموزه شورا در اسلام و هماهنگى آن با دستاوردهاى حقوق اساسى در غرب، ر.ك: ميراحمدى، منصور، اسلام و دموكراسى مشورتى، ص ٢٨٩ ـ ٤٠٨.
(٥٧) طباطبايى، سيد محمدحسين، الميزان فى تفسير القرآن ، ج ١٨، ص ٦٣.
(٥٨) سوره زمر، آيه ١٨.
(٥٩) راغب اصفهانى، حسين، المفردات فى غريب القرآن ، ص ٢٧٠.