فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩٥ - جدال تعبد و تعقل در فهم شريعت (٣) مسعود امامى

... اى عزيز، آخر اين قسم ياد كردن به قانون الهى ما حرام است و عمل كردن بر طبق آن هم حرام. اولاً بايد دانسته باشى كه حقيقت و ثمره مشروطه چيست و بدانى كه شرعاً رجحان دارد آن وقت قسم بخورى... و تشخيص اين مطلب هم جاى تقليد نيست. پس اگر هزار مجتهد بنويسند بناى اين مجلس به امر به معروف و نهى از منكر و اجراى قانون الهى و امانت مظلوم و... است و تو مشاهده كنى كه چنين نيست...، آن نوشتن مجتهدين ابداً لازم العمل نخواهد بود.... تعيين موضوع ربط به حاكم شرع ندارد ؛ به عهده خود تو است. اگر هزار حاكم شرع بگويد كه اين حيوان گوسفند است و تو بدانى كه او سگ است، بايد بگويى او اشتباه كرده و او را نجس بدانى. (٢٦)

يكى از مهم‌ترين شواهد بر ناآگاهى علما از مشروطه غربى، درگيرى آنان بعد از پيروزى انقلاب و تشكيل مجلس، با روشنفكران غرب‌گرا بود. پس از صدور فرمان مشروطيت و تشكيل «مجلس شوراى اسلامى» از سوى مظفر الدين شاه در ١٦ جمادى الثانى ١٣٢٤ ق علماى مشروطه خواه با جمعى از مردم كه به قم مهاجرت كرده بودند، با اعلام رضايت خود از فرمان شاه تصميم به بازگشت گرفتند، اما گروه ديگرى از مشروطه خواهان كه در سفارت انگليس متحصن بودند، اين فرمان را وافى به مقاصد خود نمى‌دانستند. از اين‌رو، جمعى از رهبران متحصنان در سفارت كه مدافع مشروطه غربى بودند، به همراهى كاردار سفارت انگليس، به منزل صدر اعظم رفتند و درخواست‌هايى را مطرح كردند كه از جمله تغيير عبارت «مجلس شوراى اسلامى» در فرمان شاه، به «مجلس شوراى ملّى» بود. شاه با اين خواسته موافقت و فرمان جديدى را صادر كرد. (٢٧)

اين واقعه، نمونه‌اى گوياست از تفاوت ديدگاه دو طيف روشنفكران و