فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٨ - ارث به سبب قرابت يا تعصيب ؟ آیة الله جعفر سبحانى

خداوند در اين آيه بين خويشاوندان و نزديكان ولايت قرار داده است و اين همان ولايت ارث است؛ زيرا ساير اقسام ولايت منحصر در ارحام و نزديكان نيست. اين آيه حكم سابق را كه عبارت بود از ارث بردن به سبب عقد برادرى كه پيامبر(ص) در اوايل هجرت ميان مسلمانان بسته بود، نسخ و ارث بردن به وسيله قرابت را به طور مطلق ثابت مى‌كند، چه وارث داراى سهم باشد و چه نباشد و چه از عصبه باشد و چه نباشد. (١٦)

برخى از فقها و مفسران اهل سنت، مطابق ديدگاه اماميه، با اين آيه، در مورد ارث استدلال و آن را چنين تفسير كرده‌اند:

سرخسى در كتاب مبسوط گفته است:

ارث براساس اقربيت است. خداوند فرموده است: {ما ترك الولدان والاقربون } ؛ يعنى آنچه پدر و مادر و خويشاوندان نزديك‌تر به جاى گذاشته‌اند، و نزديكى بيشتر، نشانه قوت استحقاق است. (١٧)

وى در جاى ديگر گفته است:

بنابراين، آن كه به متوفّا نزديك‌تر است، به ارث بردن سزاوارتر است... و ارث ارحام براساس نزديكى به متوفّاست. (١٨)

از جمله دلايلى كه نشان مى‌دهد مفاد آيه مزبور منع ارث بردن خويشاوند دور به وسيله خويشاوند نزديك است، اين است كه برخى از فقهاى اهل سنت به اين آيه براى اولويت بعضى از عصبه بر بعضى ديگر تمسك كرده‌اند؛ مثلاً برادر را بر پسر برادر، و عمو را بر پسر عمو و حتى برادر پدر و مادرى را بر پسر برادر پدرى مقدم داشته‌اند؛ همان گونه كه با تمسك به اين آيه، عموى پدر و مادرى را بر عموى